Monday, January 11, 2010

Treat the root cause အေျခအျမစ္ကို မသတ္ႏိုင္သေရြ႕ မေပ်ာက္ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြမွာ စာဝင္ေရးျဖစ္တာ မၾကာေသးပါ။ သူမ်ားေတြေတာ့ (ဘေလာ့ခ္) ကို ဘယ္လို သေဘာထားလဲ မေျပာတတ္ဘူး။ ကုိယ့္ထင္တာေလး ေျပာရရင္ “ကူးစက္ေရာဂါ” ဗ်။ ေနာက္ျပီး၊ ေဆးစြဲသလိုလဲ စြဲတတ္ေသးတယ္။ အဟုတ္ပါ၊ ဆရာဝန္ဆိုတာ လူျမင္ရင္ လူနာထင္ေနတတ္လို႔ ေျပာတာဘဲလို႔ ထင္ခ်င္လဲ ထင္ေပါ့ေနာ္။

ကြ်န္ေတာ္ အခုလုပ္ေနရတဲ့ ေလာကထဲ စေရာက္လာခ်ိန္မွာ ကြန္ျပဴတာ ဆိုတာ ေပၚမလို႔ ရွိေသးတယ္။ ၂၈၆-၃၈၆ ဆိုတဲ့ေခတ္။ (ေမာ္နီတာ) ေတြက အျဖဴ-အမဲ။ သင္ျပန္ေတာ့ DOS ကေနစရတာ။ Windows ေတာင္မွ မေပၚေသးဘူး။ ေနာက္လူေတြ သိမွာမဟုတ္ဖူး။ အဲလိုေရးတာ ၾကြားခ်င္လို႔၊ “ေနာက္လူေတြ ငါတို႔ေလာက္ သိရွာမွာ မဟုတ္ဖူး” လို႔ ဆိုခ်င္တာ မဟုတ္ေၾကာင္း၊ အလ်င္စလို ေတာင္းပန္ပါတယ္။ လူေဟာင္းေတြက ပညာတြင္းနက္ခဲ့သဗ်။ ေနာက္လူေတြက ခူးျပီး-ခတ္ျပီး၊ အသင့္ စားသံုးႏိုင္လာၾကတာဟာ ဓမၼတာပါ။ အဲ႕႕႕ အခုလူေတြကလည္း ေနာက္လူေတြကို အဲလို ျပန္ေျပာၾကအံုးမွာပါဘဲ။

ကြ်န္ေတာ့္ လုပ္ေဖၚကုိင္ဖက္ တေယာက္ရွိတယ္။ သူက နယ္စပ္မွာ အၾကာၾကီး ေနခဲ့ျပီးမွ ျမိဳ႕တက္လာတာ။ ကြန္ျပဴတာလို ပစၥည္းကို ေတာ္ေတာ္နဲ႔ မထိဘူး။ ထိမဲ့ ထိေတာ့လည္း အခု သူက(ဘေလာ့ခ္) ဆရာ ျဖစ္ေနျပီ။ ကို္ယ့္ဖါသာလည္း ဖြင့္ထား၊ သူမ်ားကိုလည္း လိုက္သင္ေပးေနရျပီ။ စြဲသလား မေမးနဲ႔။ ေန႔ေရာ ညပါ (ဘေလာ့ခ္) ဖတ္-ေရးေနတာ၊ ေမွးခ်ိန္၊ ေတြးခ်ိန္၊ စားခ်ိန္၊ အဲ ႕႕႕ ေသာက္ခ်ိန္ေလာက္ပဲ နားတယ္။ သိပ္မၾကာပါဘူး၊ ကြ်န္ေတာ့္ကို ကူးပါေလေရာ။ တရံုးထဲ လုပ္ေနၾကတာကိုး။

ဘာနဲ႔တူလဲ သိလား၊ TB လိုဘဲ၊ အနားက ေျခာက္ေပအတြင္း ရွိသူမွန္သမွ် လူၾကီး၊ ကေလး အခမဲ့ေဝေပးေနတာမ်ိဳး။ ကြ်န္ေတာ့္ အနီးအနားမွာရွိတဲ့ ေနာက္တေယာက္ကေတာ့ သူ႕ဖါသူ တတ္ေနျပီး၊ သူမ်ားကို ေျပာျပ၊ သင္ေပးေလ့ မရွိဘူး။ (တီဘီ) မွာလည္း အဲလိုအမ်ိဳးအစားလည္း ရွိတာကိုး။ သူမ်ားကို ကူးတတ္တာနဲ႔ သူ႕ဖါသာသူ ေရာဂါရွိေနရတာ ႏွစ္မ်ိဳး ႏွစ္စား။ သလိပ္စစ္လို႔ ပိုးေတြ႕သူနဲ႔ ပိုးမေတြ႕သူ။ Positive နဲ႔ Negative ေခၚသလို Open Case နဲ႔ Close Case လို႔လဲ ေခၚတယ္။

အဲဒီေရာဂါက ဆိုးလို႔ တကမၻာလံုး ႏွိမ္နင္းေရးေတြ လုပ္ေနၾကတာ ၾကာပါျပီ။ ဆိုးတယ္ေျပာတာက ကူးလို႔၊ အျဖစ္မ်ားလို႔၊ ေသေစလို႔ပါ။ ပိုဆိုးတယ္လို႔ ေျပာႏိုင္ျပန္ျပီဗ်။ တကမာၻလံုး ႏွိမ္နင္းေရးေတြ လုပ္ေနတာေတာင္မွ ျဖစ္ဆဲ၊ ကူးဆဲ၊ သတ္ဆဲ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ေခါင္းလဲ မာသလားမေမးနဲ႔။ သူ႔အေၾကာင္းသိလို႔ ေဆးကို အနည္းဆံုး ၂ မ်ိဳးေပးကုတယ္။ ဒါလဲ မရဘူးဗ်။ ကုေနၾကေဆးေတြကို မမႈေတာ့၊ မျဖံဳေတာ့ဘူး။ Multi-Drug Resistant Tuberculosis ေခၚတယ္။

ဒုကၡသည္ ေဆးခန္းေလးကို လာျပသူေတြထဲမွာလဲ TB ေရာဂါသည္ အေရအတြက္က တိုးတိုးလာတယ္။ တခ်ိဳ႕ဆို တိုင္းျပည္ကေန ေျပးလာရျပီး၊ TB ေဆးပါတ္ မေစ့ေသးသူ ကေလး၊ လူၾကီးေတြပါတယ္။ တခ်ိန္ကဆိုရင္ လူတေယာက္ ပိန္ေျခာက္ေျခာက္ ျဖစ္ေန၊ ေခ်ာင္းေလး ဆိုးေနရင္ TB ကို သံသယ ရွိခဲ့တယ္။ တကယ္ေတာ့ မဟုတ္ပါ။ လူေကာင္ထြားျပီး၊ ေဆးလိပ္ မေသာက္သူမ်ားလဲ၊ အေၾကာင္း တခုခုေၾကာင့္ ေဆးစစ္လိုက္မွ အဆုပ္ထဲ ေရဝင္ေနတာ ေတြ႕ႏိုင္တယ္။ ေပါင္ျခံတို႔ လည္ပင္းတို႔မွာ အၾကိတ္ေပၚတာ၊ သြားစမ္းမွ TB မွန္း သိရတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ မေပါ့ဘို႔ အထူး လိုအပ္ပါတယ္။

ကေလးေတြ ဖြါးျပီးတာနဲ႔ ဘယ္ဘက္ လက္ေမာင္းမွာ ထိုးေပးတာ TB ကာကြယ္ေဆးေပါ့။ (ဘီစီဂ်ီ) လို႔ ေခၚတာ။ ၾသကာသ ေလာကၾကီးထဲ မေရာက္ခင္၊ လူေတြနဲ႔ မထိမေတြ႕ခင္ ကေလးကို ဦးေအာင္ ထိုးေပးရတာပါ။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ လူေတာထဲမွာ ပိုးေတြ ရွိေနလို႔၊ ပိုးနဲ႔မေတြခင္ ေရာဂါျပီးေစမဲ့ သတၲိေတြကေလး ကုိယ္မွာ ျဖစ္လာႏွင့္ေအာင္ ကာကြယ္ေဆးကို ထိုးေပးရတာပါဘဲ။ အရင္ကေတာ့ ကေလးေတြ ကေလးမ်ိဳးစံုနဲ႔ ကစားရ၊ အတူေနရေတာ့မွာမို႔ ေက်ာင္းထားခါနီး တခါထပ္ထိုးရတယ္။ အခု မလိုေတာ့ဘူး။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ ေက်ာင္းမထားခင္ ကတည္းက ကေလးေတြဟာ ပိုးရွိသူေတြနဲ႔အတူ ေနခဲ့ျပီးျဖစ္တာမို႔ပါ။

ကာကြယ္ေဆးရဲ႕ သေဘာက ေရာဂါပိုး ဝင္လာရင္ ကို္ယ္ထဲမွာ ဒီပိုးကို တိုက္ဖ်က္ႏိုင္စြမ္းေတြ အလိုလို ထြက္ေစတာမို႔ ေနာက္ထပ္ ဝင္လာတဲ့ပိုးကို ျပန္ခ်ဘို႔ ကိုယ့္မွာ ခံႏိုင္ရည္ ရွိေနေစေအာင္ စီမံတာပါ။ ေရာဂါပိုးကို ေရာဂါအထိ မျဖစ္ေစဘဲ၊ ပိုးအစြမ္းသတၲိ ကေလးသာ က်န္ေနေအာင္ အဲဒီပိုးကို ႏွိပ္ကြပ္ျပီး၊ ေသးသိမ္ေအာင္ လုပ္ထားတာေလးကို ကာကြယ္ေဆး အျဖစ္ သံုးတာပါ။ BCG ထိုးလိုက္တဲ့ ေနရာေလးမွာ အနာလာျဖစ္တယ္ မဟုတ္လား၊ အဲဒါက အဲဒီ ေနရာေလးမွာ ကြက္ျပီး TB ျဖစ္ေစတာပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္ ကေလးက နည္းနည္း ကုိယ္ပူ လာတာေပါ့။ အဲလို ျဖစ္ေနတံုး ကေလးကိုယ္ထဲမွာ ဒီပိုးကို ျပန္ခ်မဲ့ သတၲိေတြက သူ႕ဖါသာ ထြက္လာေစေတာ့တယ္။ အဲ ႕႕႕ ေနာက္တခါ TB ပိုး ဝင္လာလို႔ကေတာ့ ဒီသတၲိက ျပန္ခ်ႏိုင္ေအာင္ စီမံထားလိုက္တာပါဘဲဗ်ာ။ အၾကံ မေကာင္းပါလား။ (အင္တီေဘာ္ဒီ) လို႔မွတ္ရတာ ေအာက္တယ္၊ “အတြင္းအား”လို႔ မွတ္ပါဗ်ာ။

အတြင္းအားေတြနဲ႔ အစြမ္းေကာင္းလွတဲ့ သိုင္းကား ရုပ္ရွင္ေတြလဲ ၾကာေတာ့ ရိုးလာသလိုဘဲ၊ ပိုးဆိုတဲ့ အေကာင္ ေသးမႊားမႊားေလးေတြက ကုိယ္ထက္ ငယ္ေတာ့ ကိုယ့္ထက္လည္တယ္ ဆိုတာမ်ိဳးလို၊ အခု ေရာဂါကို ခံခ်မဲ့ ကုိယ့္ အတြင္းအားေတြကို မျဖံဳခ်င္ေတာ့ဘူး။

(တီဘီ) ဟာ ေလကေန သယ္ပို႕တဲ့နည္းနဲ႔ ကူးတာျဖစ္လို႔ ေလထုပတ္ဝန္းက်င္ သိပ္မေကာင္းတဲ့ ေနရာမ်ိဳးမွာ ကူးစက္ပါတယ္။ ရုပ္ပတ္ဝန္းက်င္ မေကာင္းတာမ်ိဳးကလည္း ဆင္းရဲတာနဲ႔ တိုက္ရိုက္ အခ်ိဳးက်တယ္ မဟုတ္လား။ ကြင္းဆက္သေဘာအရ ဆင္းရဲေတာ့ စီမံကိန္း လုပ္တာေတြက အညံ့စား၊ အေပါစားေတြ ျဖစ္တတ္တယ္။ စီမံကိန္းေခတ္က ကြ်န္ေတာ္တို႔ တိုင္းျပည္မွာ ၂၆ ႏွစ္ ၾကာခဲ့ပါတယ္။ စာရင္းဇယားကို “ေအာင္ျမင္ေနပါတယ္၊” “တိုးတက္ေနပါတယ္၊” ဆိုျပီး လိမ္ျပတာ အက်င့္ပါတဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး စနစ္မ်ိဳးလဲ ျဖစ္ခဲ့တယ္။ (တီဘီ) ပိုးက သခ်ၤာမတတ္ဘူး။ သူနည္းသြားျပီလို႔ လူေတြကို ညာေျပာေနတာကို နားမလည္ခဲ့ဘူး။

အဲဒီေခတ္မွာပါဘဲ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ေဆးပညာ သင္ေနရင္း၊ တိုင္းျပည္ကလဲ တရားဝင္ အဆင္းရဲဆံုး ႏိုင္ငံ LDC ဘဝကို ေရာက္ခဲ့ရတယ္။ “ကူးစက္ေရာဂါမ်ားသည္ Social-economic condition လူမႈ-စီးပြါးေရး မေကာင္းပါသျဖင့္ ပို၍ ျဖစ္ရသည္။” ဆိုတဲ့ ေကာက္ခ်က္ကို မခ်ရဘူးတဲ့။ မခက္ဘူးလား။ ႏွိမ္နင္းေရးေတြ ေအာင္ျမင္ေနပါတယ္လို႔ အစီရင္ခံစာမွာ ျပရေတာ့ (တီဘီ) က ရီတာေပါ့။ အဲဒါ က်န္းမာေရး ရာဇဝတ္မႈဘဲ။

HIV က ႏွိပ္စက္လာခ်ိန္ TB က ေခါင္း ျပန္ေထာင္လာတာပါ။ ဒီႏွစ္မ်ိဳး တြဲလို႔ကေတာ့ ၄ ပံု ၁ ပံုက အေသစာရင္းထဲ ေရာက္သြားတယ္။ မသူေတာ္အခ်င္းခ်င္း ေပါင္းေဖၚေလြ႔ၾကတာ။ ဒုတိယ ကမာၻစစ္တံုးက နာဇီဂ်ာမဏီ၊ မူဆိုလီနီ အီတလီ၊ နဲ႔ ဖက္ဆစ္ ဂ်ပန္တို႔ ၀န္ရိုးတန္းႏိုင္ငံေတြ လုပ္ၾကတံုးက Unholy alliance of power and pelf လို႔ (ရုစ္ဗဲလ္တ္) ကေန ေျပာခဲ့ဘူးတယ္။ TB နဲ႔ HIV ကို Co-Infection လို႔ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။

အဲဒီေခတ္က ျပီးခဲ့ျပီဆိုေပမဲ့၊ အခုထိလဲ TB ဟာ လူေတြကို ကူးဆဲ၊ သတ္ဆဲ၊ ျဖစ္ေနပါတယ္။ အရာရာတိုင္းကုိ ညာမရပါ။ ဘယ္အရာမဆို အေျခအျမစ္ကို မသတ္ႏိုင္သေရြ႕ မေပ်ာက္ပါ။ မဟာမိတ္မ်ားလို စုေပါင္း တြန္းလွန္၊ တိုက္ထုတ္၊ အႏိုင္ယူၾကမွ ရပါမယ္ခင္ဗ်ား။

တင့္ေဆြ
၂ဝ-၁၂-ဝ၈
၁၁-၁-၂ဝ၁ဝ

No comments:

Post a Comment