Saturday, January 2, 2010

Basic Obstertics/Midwifery အေျခခံ သားဖြားပညာ

(ယမုန္နာ ေဆးခန္းလက္ေထာက္မ်ားအတြက္ သင္ခန္းစာသာျဖစ္သည္၊)
သင္ခန္းစာမ်ား
1. အမ်ိဳးသမီး မ်ိဳးပြားစနစ္၏ ခႏၶာေဗဒ၊ Anatomy of female reproductive system
2. ရာသီဆင္းျခင္း၊ Menstruation (Menstrual cycle)
3. သေႏၶျဖစ္ျခင္း၊ Fertalization
4. ကိုယ္ဝန္မဟုတ္ပဲ ရာသီေသြးမဆင္းျခင္း၊ Secondary Amenorrhea
5. ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ျခင္း Pregnancy
6. ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ Antenatal Care (ANC) Prenatal care
7. ဗိုက္စမ္းျခင္း၊ Abdominal examination
8. ေမြးလမ္းေၾကာင္းအား စစ္ေဆးျခင္း၊ Vaginal examination
9. ကေလး၏ အေနအထားမ်ား၊ Position and Presentation of the Fetus
10. ေမြးဖြားပံုအဆင့္ (၃ ဆင့္) Three Stages of Labor

11. အခ်င္း၊ ခ်က္ႀကိဳး၊ Placenta and Umbilical cord
12. ေမြးဖြားေနစဥ္ ကေလး၏ ခႏၶာကိုယ္အေနအထား ေျပာင္းလဲပံု အဆင့္ဆင့္
13. ေမြးဖြားျခင္းအက်ဥ္းခ်ဳပ္Summary of labor
14. ေမြးလမ္းေၾကာင္းခ်ဲ႕၍ ေမြးေပးျခင္း၊ Episiotomy and Repair
15. အခ်င္းအားလက္ျဖင့္ ထုတ္ေပးရျခင္း၊ Manual removal of placenta
16. ေမြးဖြားၿပီးေနာက္ ေစာင့္ေရွာက္ေပးျခင္း Postdelivery (postpartum) period (PN Care)
17. ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ ေမြးဖြါးျခင္း Complicated labor
18. ေမြးခါစကေလး Newborn Baby
19. ေစာၿပီးေမြးေပးျခင္း ႏွင့္ ျမန္ျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးျခင္း၊ Induction and augmentation of labour Assisted Delivery
20. တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း Breech Presentation
21. ကေလး တေယာက္မကျဖစ္ျခင္း Multiple Pregnancy
22. ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း Abortion
23. ဗိုက္ခြဲေမြးေပးျခင္း၊ Caesarean section (Cesarean section), C-section or Caesar (LSCS)
24. စပ်စ္သီးခိုင္ကဲ့သို႔ သားပ်က္ျခင္း၊ H mole (Hydatidiform mole)
25. ကိုယ္ဝန္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း Pre-eclampsia (PET) and Eclampsia or Toxemia
26. မေမြးမီေသြးဆင္းျခင္း Antepartum haemorrhage (APH)
27. သားအိမ္ျပင္ပ၌ သေႏၶတည္ျခင္း Ectopic Pregnancy
28. လက္ေတြ႔ Practical training at Yamuna Clinic

1. အမ်ိဳးသမီး မ်ိဳးပြားစနစ္၏ ခႏၶာေဗဒ၊ Anatomy of female reproductive system

မ-မ်ိဳးပြါးအင္ဂၤါမ်ားအား ေရွ႕တည့္တည့္ကျမင္ရပံု
သားအိမ္၊ ဆီးအိမ္၊ အျပင္အဂၤါ၏ႏွခမ္းသားအႀကီး၊ မ်ိဳးဥအိမ္၊ အစာေဟာင္းအိမ္၊ သားအိမ္ဝ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္း၊ စအို၊
မ-အစိ(ကလိုက္ေတာရစ္စ္)၊ မ-အဂၤါ၏ႏွခမ္းသားအႀကီး၊ ဆီးသြားႁပြန္အဝ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္း၊ မ-အဂၤါ၏ႏွခမ္းသားအေသး၊ စအို၊

အမ်ိဳးသမီး မ်ိဳးပြားအဂၤါမ်ား။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ေမြးခါနီး အေနအထား
Perimetrium အေပၚယံဖံုးအလႊာ၊ Myometrium သားအိမ္ႂကြက္သား၊ Ovary အိုဗရီ၊ Endometrium သားအိမ္အတြင္းလႊာ၊
Cervix သားအိမ္ဝ၊ Vagina ေမြးလမ္းေၾကာင္း၊ Placenta အခ်င္း၊ Fundus သားအိမ္ထိပ္ပိုင္း၊ Cord ခ်က္ႀကိဳး၊ Membrane and Sac ေရႁမႊာအိပ္၊ Tail Bone ၿမီးေညွာင့္႐ိုး၊ Rectum အစာေဟာင္းအိမ္၊ Perineum တင္ပဆံုအတြင္းေအာက္ပိုင္း၊ Bladder ဆီးအိမ္၊ Pubic Bone ဆီးစပ္႐ိုး၊ Thin Lower Segment ပါးေသာ သားအိမ္ ေအာက္ပိုင္း၊ Thick Upper Segment ထူေသာ သားအိမ္အထက္ပိုင္း၊

(သားအိမ္၊ သားအိမ္အဝ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္း) တို႔ႏွင့္ (ခါး႐ိုးမႀကီး) ထဲရွိ အာ႐ံုေၾကာမ်ားေၾကာင့္
ဗိုက္နာျခင္း၊ ႂကြက္သားမ်ား ႀကီးျခင္း-ႀကံဳ႕ျခင္း-နာျခင္းတို႔ ျဖစ္ရသည္။

Uterus သားအိမ္ 7.5 cm x 5 cm x 2.5 cm အရြယ္ရွိ၍ 30 to 40 gm ေလးသည္။ အမ်ိဳးသမီးမ်ား၏ တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း အတြင္း အလယ္၌ရွိသည္။ ၎၏ေရွ႕တြင္ ဆီးအိမ္၊ ေနာက္တြင္ အစာေဟာင္းအိမ္၊ ေအာက္တြင္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းရွိ သည္။ (သားအိမ္) ကို အေပၚထိပ္ပိုင္း၊ ကိုယ္ပိုင္း၊ လည္ပင္ပိုင္းႏွင့္ သားအိမ္အဝ ဟူ၍ ခြဲျခားႏိုင္သည္။ သားအိမ္၏ ကိုယ္ ထည္ပိုင္းအား ႂကြက္သားျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္။ အထဲ၌ 6.25 cm ရွည္ေသာ သားအိမ္အေခါင္းရွိသည္။ Utrine wall နံရံသည္ ႂကြက္သားျဖင့္ လုပ္ထားသည္။
သားအိမ္ႁပြန္ Uterine (Fallopian) Tubes သားအိမ္၏ အထက္ပိုင္း ေဘးတဖက္တခ်က္စီမွ အေခါင္းပါသည့္ 10 cm ရွည္ေသာ သားအိမ္ႁပြန္ တခုစီရွိသည္။ ႁပြန္၏ထိပ္ဝမွာ လက္ေခ်ာင္းပံုရွိေသာ အေပါက္ဝရွိသည္။ ၎အေပါက္သည္ ဝမ္းဗိုက္ထဲသို႔ ပြင့္ေနသည္။ ကိုယ္ဝန္ လံုးဝမရေစရန္ ခြဲစိတ္ေပးလ်င္ ၎ႁပြန္ႏွစ္ဘက္လံုးအား ျဖတ္ေပးရသည္။

မ်ိဳးဥအိမ္မ်ား Ovaries သားအိမ္ႁပြန္တခုစီ၏ ေအာက္နား တဖက္တခ်က္စီတြင္ရွိသည္။ 4 cm x 2 cm x 8 mm အရြယ္ ရွိ၍ 2 to 3.5 gm ေလးသည္။ တလလ်င္ မ်ိဳးဥ ၁ ဥ ထြက္ေပးသည္။

သားအိမ္ဝ Cervix (Cx) သားအိမ္၏ ေအာက္ဆံုးပိုင္း ျဖစ္သည္။ ေအာက္တဝက္က ေမြးလမ္းေၾကာင္းထိပ္အတြင္း ဝင္ေန သည္။ Internal Os အထဲေပါက္ႏွင့္ External Os အျပင္ေပါက္တို႔ရွိသည္။ အျပင္ေပါက္သည္ ကေလးေမြးခ်ိန္မွလြဲ၍ အျမဲ ေစ့ပိတ္ေနသည္။ တိုေသာ ေရွ႕ႏုတ္ခမ္းႏွင့္ ရွည္ေသာ ေနာက္ႏုတ္ခမ္းတို႔ ရွိသည္။ (သားအိမ္ဝ) သည္ တင္းမာ၍ ပန္း ေရာင္ ရွိၿပီး၊ ေျပာင္ေခ်ာေနသည္။ ကိုယ္ဝန္ရွိလ်င္ အေရာင္ျပာလာသည္။ White discharge အျဖဴဆင္းျခင္း၊ Cancer ကင္ဆာ ျဖစ္ျခင္းတို႔သည္ သားအိမ္ဝမွာ ျဖစ္သည္ကမ်ားသည္။

ေမြးလမ္းေၾကာင္း Vagina 3 inches (7.5 cm) ရွည္သည္။ ၎၏ေရွ႕တြင္ ဆီးအိမ္၊ ေနာက္တြင္ အစာေဟာင္းအိမ္တို႔ ရွိၾကသည္။ ႂကြက္သားျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္။

တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း Pelvis gardle က်ား-မ တင္ပဆံု႐ိုးတို႔၏ ျခားနာခ်က္မ်ား = အမ်ိဳးသမီးတင္ပဆံု႐ိုးသည္ ပို၍ေသး၊ ပို၍ ေခ်ာေမြ႔၊ ပို၍က်ယ္ဝန္းသည္။ အထူးသျဖင့္ အ႐ိုးကြင္း၏ အထက္ဝင္ေပါက္သည္ ပို၍ေဘးကားေနကာ ဝိုင္းသည္။ ေနာက္၌ရွိေသာ မီးေညွာင့္႐ိုးက ပို၍လႈပ္ရွားႏိုင္ၿပီး၊ ေအာက္ပိုင္း ထြက္ေပါက္သည္ ေဘးသို႔ကားသည္။

က်ား တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း (ေရွ႕မွျမင္ရပံု) မ တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း (ေရွ႕မွျမင္ရပံု)
တင္ပဆံု႐ိုးကြင္းတျခမ္း၊ (အတြင္းဘက္မွ ေဘးတိုက္ပံု) မ်ဥ္း 1 သည္ အေပၚေပါက္၊ မ်ဥ္း ၂ သည္ ေအာက္ေပါက္၊ ကေလးဖြါးလ်င္ ၎ ၂ ေပါက္လံုးႏွင့္ ကေလးဦးေခါင္း ဆံ့မွသာ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွ ေမြးႏိုင္သည္။ မဆံ့သည္ကို အ႐ိုးကြင္းက်ဥ္းသည္ဟု ေခၚသည္။ အမွန္မွာ ကေလးေခါင္းႏွင့္ မိခင္အ႐ိုးကြင္း မမွ်ျခင္း Cephalopelvic disporoprtion (CPD) ျဖစ္သည္။ LSCS လုပ္၍ ေမြးေပးရသည္။

ေမြးကာစ ကေလး၏ ဦးေခါင္း အမွတ္အသားမ်ား
ငယ္ထိပ္-ေနာက္ေစ့။ မဆက္ေသးသည့္ ဦးေခါင္း၏အ႐ိုးမ်ား၊ ငယ္ထိပ္သည္ ၁၈ လမွာပိတ္သြားသည္။
နဖူးႏွင့္ေနာက္ေစ့အကြာအေဝးသည္ရွည္၍ ဦးေခါင္းေကြး၍ ငံု႔ထားလ်င္ျဖစ္မည့္ ကန္႔လန္႔ အကြာအေဝးသည္ အတိုဆံုးျဖစ္သည္။
A-B = ေခါင္းေကြးထားအေနသည့္အလွ်ား၊ C-D = ေခါင္းေကြးမေနသည့္ အလွ်ား။ CD > AB

2. ရာသီဆင္းျခင္း၊ Menstruation (Menstrual cycle)
ရာသီဆင္းျခင္းျဖစ္စဥ္သည္ မိန္းကေလး Puberty အရြယ္ေရာက္သည့္အခ်ိန္မွ Menopause ေသြးဆံုးခ်ိန္အတြင္း မ်ိဳးပြား (ေဟာ္မုန္း) အမ်ိဳးမ်ိဳးတို႔၏ အနည္း-အမ်ား အေျပာင္းအလဲမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ရသည္။ မ်ိဳးပြား(ေဟာ္မုန္း)မ်ားတြင္ (အီစ႐ိုဂ်င္)၊ (ပ႐ိုဂ်က္စတီ႐ုံး)၊ (ေဖၚလီကူလာ-ေဟာ္မုန္း)၊ (လူတီရယ္-ေဟာ္မုန္း) တို႔ပါဝင္သည္။ သားအိမ္း၏ အတြင္းနံရံသည္ လစဥ္ အထူအပါး ေျပာင္းလဲေနသည္။ လအစ ရာသီဆင္းၿပီးခ်ိန္၌ အပါးဆံုးျဖစ္ရာမွ တရက္ၿပီးတရက္ ထူလာသည္။ လလည္ ရက္တြင္ မ်ိဳးဥအိမ္မွ မ-မ်ိဳးဥ တဥထြက္သည္။ ၎မ်ိဳးဥသည္ က်ားသုတ္ပိုးႏွင့္ ေတြ႔ပါက ကိုယ္ဝန္ျဖစ္မည္။ မ-မ်ိဳးဥသည္ က်ားသုတ္ပိုး ႏွင့္ မေတြ႔ပါက လကုန္သည္ႏွင့္ သားအိမ္အတြင္း နံရံသည္ အထူဆံုးအဆင့္မွ ပ်က္စီးသြားကာ ရာသီေသြး အျဖစ္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွ ဆင္းသည္။

လစဥ္ရာသီဆင္းပံု။ ၂၈ ရက္ကို ၁ လဟု တြက္ထားသည္။ တေယာက္ႏွင့္ တေယာက္ မတူၾက။ ရက္ ၃ဝ လည္းျဖစ္ႏိုင္သည္။
၁ ရက္မွ ၆ ရက္အထိ ေသြးဆင္းၿပီး၊ သားအိမ္ႂကြက္သားမ်ား ပါးရာမွ ထူလာသည္။
၁၄ ရက္ လလည္ေန႔တြင္ မ်ိဳးေလာင္းအိမ္မွ မ်ိဳးဥထြက္သည္။

မ-မ်ိဳးဥ ေခၚ Ovum (အိုဗမ္) သည္ Ovary မ်ိဳးဥအိမ္မွ ထြက္သည္။ 0.2 mm အရြယ္သာရွိသည္။ မိန္းကေလး အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္တြင္ ၃ သိန္းရွိမည္။ အခ်ိဳ႕သာလ်င္ ရင့္မည့္ေသာဥအျဖစ္ ေျပာင္းလဲ ႏိုင္ သည္။ ေသြးဆံုးခ်ိန္၌ မရွိၾကေတာ့ေခ်။ ရာသီတလအတြင္း မ-မ်ိဳးဥ ေခၚ (အိုဗမ္) ၁ ဥသာ ထြက္သည္။

က်ား-သုတ္ပိုး Sperm Cell (Spermatozoon)
Semen ေခၚ က်ားသုတ္ရည္ ၁ မီလီလီတာတြင္ Sperm Cell ေပါင္း သန္းခ်ီၿပီးပါေနသည္။ အမ်ိဳးသမီး၏ ေမြးလမ္းအတြင္း ၃ ရက္ၾကာ ရွင္ေနႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ၎ရွင္ေနစဥ္ မ မ်ိဳးဥ ႏွင့္ ေတြ႔လ်င္ သေႏၶတည္ႏိုင္သည္။

3. သေႏၶျဖစ္ျခင္း၊ Fertalization
မ-မ်ိဳးဥအိမ္ Ovary မွ တလတႀကိမ္ထြက္သည့္ Ovum မ-မ်ိဳးဥ တဥရွိေနစဥ္ က်ား-မ အတူေနခဲ့လ်င္၊ Sperm က်ားသုတ္ပိုးက ေမြးလမ္းထဲမွ သားအိမ္၊ ထို႔ေနာက္ သားအိမ္ႁပြန္ထဲ ဝင္လာသည္။ မ-မ်ိဳးဥကလည္း ႁပြန္ထဲဝင္လာကာ ေပါင္းစပ္ၾကသည္။ (ဆဲလ္) ၁ ခုမွ ၂ ခု၊ ၄ ခု စသည္ ပြားမ်ားလာသည္။ ႁပြန္ထဲမွ သားအိမ္ထဲသို႔ ျပန္ဆင္းလာၿပီး၊ (ဆဲလ္) ေပါင္း ေျမာက္ျမားစြာပြား၍၊ သေႏၶသား Fetus ျဖစ္လာကာ အတြင္း နံရံ၌ တြယ္ကပ္လိုက္သည္။ ကိုယ္ဝန္ Pregnancy ရွိၿပီ။ ထိုအခ်ိန္ အထိ ၇-၈ ရက္ ၾကာသည္။ သေႏၶသည္ ၈ ပါတ္ဆိုလ်င္ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အာ႐ံုေၾကာမွလြဲလ်င္ အဂၤါစံုၿပီ။ အခ်င္းျဖစ္ၿပီ။ ၁၂ ပါတ္ ရွိလ်င္ သားအိမ္အျပည့္ ျဖစ္လာသည္။ ၁၄ ပါတ္ ရွိလ်င္ က်ား-မ ခြဲလို႔ရၿပီ။ ၁၈-၂၂ ပါတ္ ရွိပါက Quickening ကေလး လႈပ္သည္ကို သတိထားမိမည္။
4. ကိုယ္ဝန္မဟုတ္ပဲ ရာသီေသြးမဆင္းျခင္း၊ Secondary Amenorrhea
ကိုယ္ဝန္မဟုတ္ဘဲ၊ ေသြးမဆံုးေသးဘဲ၊ ေမြၿပီးႏို႔တိုက္ခ်ိန္ မဟုတ္ဘဲ၊ ရာသီေသြးမဆင္းေတာ့ျခင္းသည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ အလြန္ေလွ်ာ့ျခင္း၊ တိုးျခင္းတို႔ေၾကာင့္၎၊ ေဆးဝါးမ်ားေၾကာင့္၎၊ စိတ္ပူပန္မႈေၾကာင့္၎ ျဖစ္ေစႏိုင္သည္။ အေၾကာင္း ရင္းကို ၾကည့္၍ ကုသေပးရမည္။ Imperforate hymen အပ်ိဳေျမွးသည္ လံုးဝ ပိတ္ေနေသာေၾကာင့္ ရာသီေသြးသည္ အျပင္မထြက္ႏိုင္ဘဲ၊ သားအိမ္ႏွင့္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲတြင္ စုေနသည့္ ေမြးရာပါေရာဂါရွိသည္။ ခြဲစိတ္ျပဳျပင္ေပးရသည္။

Clitoris မ-အစိ
Urethera ဆီးသြားေပါက္
Labia minora ႂကြက္သားအေသး
Vagina ေမြးလမ္းေၾကာင္း
Hymen အပ်ိဳးေျမွး

ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိစမ္းသပ္ျခင္း၊ Pregnancy Test
၉၉% မွန္ကန္သည္။ ကိုယ္ဝန္စရွိၿပီး ၁ဝ ရက္ၾကာလ်င္ စမ္းရၿပီ။ အမ်ိဳးသမီး၏ ဆီးထဲတြင္ (hCG) Human Chorionic Gonadotropin ေခၚ အခ်င္းကထြက္သည့္ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိ စမ္းျခင္းျဖစ္သည္။ ျဖစ္ႏိုင္ပါက နံနက္ခင္းသြားသည့္ ဆီးကို စမ္းရမည္။

5. ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ျခင္း Pregnancy
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ျခင္းဆိုသည္ သေႏၶသားတေယာက္၊ သို႔မဟုတ္ တေယာက္မက ရွိလာျခင္း ျဖစ္သည္။ ကုိယ္ဝန္တခုကို ပဌမ (၃)လ၊ ဒုတိယ(၃)လ၊ တတိယ(၃)လဟု ပိုင္းျခား ေလ့လာသည္။ ပဌမ (၃)လသည္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ရန္ အျဖစ္ႏိုင္ဆံုး ကာလျဖစ္သည္။ ဒုတိယ(၃)လတြင္ ကေလး၏ ဖြံ႔ထြားမႈမ်ားကို ေကာင္းစြာ ေစာင့္ၾကည့္ႏိုင္ၿပီ။ တတိယ (၃)လသည္ ကေလးသည္ ရွင္မလား၊ ေဆးမကူဘဲ ေမြးမည္လား ဆိုသည္ကို အဆံုးအျဖတ္ေပးသည္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စ လကၡဏာမ်ား Morning sickness
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ၇ဝ-၈၅% ျဖစ္တတ္။ ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ ရင္သားနာျခင္း၊ အစာအိမ္ျပႆနာေပးျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ မၾကာ ခဏဆီးသြားျခင္း၊ ေမာပမ္းျခင္း၊ ေသြးအနည္းငယ္ ဆင္းျခင္း၊ ယခင္ကထက္ အားအင္ျပည့္၊ အေလးခ်ိန္ တိုးလာမည္။ အေနအထိုင္ ခက္ခဲလာမည္။ အေရျပားေျပာင္းလဲမႈမ်ားရွိမည္၊ သြင္ျပင္လကၡဏာမ်ား ႏွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာလည္း ေျပာင္း လာသည္။

Hyperemesis Gravidarum ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ အလြန္အႀကြံ အန္ျခင္း။ ဆိုးရြားသည္။ ၾကာလ်င္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့၊ အာဟာရနည္း၊ ဓါတ္ဆား အခ်ိဳးအဆ ေျပာင္းလဲျခင္းတို႔ ျဖစ္လာႏိုင္သည္။ ကိုယ္ဝန္ ၈-၁၂ ပတ္မွာ အျဖစ္မ်ားသည္။ အနားယူခိုင္းပါ။ အစာကို နည္းနည္းႏွင့္ အႀကိမ္ခြဲေပးပါ။ ပ႐ိုတင္းမ်ားမ်ား ေႂကြးသင့္ၿပီး၊ အဆီႏွင့္အစပ္ ေလွ်ာ့သင့္သည္။ NS/RL သြင္းေပးဘို႔ လိုႏိုင္သည္။ ဂလူးကို႔စ္၊ ဗီတာမင္ B 1, B 6, မဂၢနီဆီယမ္ ေပးရမည္။

အအန္သက္သာရန္ Doxylamine 10 mg ႏွင့္ Vitamin B6 10 mg ေရာေပးသင့္သည္။ Promethazine 12.5-25 mg ကို ၄ နာရီျခား၊ Prochlorperazine 25 mg ကို စအိုမွ ၁၂ နာရီျခား ေပးႏိုင္သည္။ Meclizine, Dimenhydrinate, Metoclo-pramide တို႔ကိုလည္း ေပးႏိုင္သည္။ Corticosteroids (Methylprednisolone 16 mg စားေဆး IV every 8 hours) ကို ေနာက္ဆံုး အျဖစ္ေပးႏိုင္သည္။ ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ Corticosteroids မေပးသင့္။ ဂ်င္း(ခ်င္း) Ginger capsules of 250 mg taken 4 QID လည္း ေကာင္းသည္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ခံစားရမႈမ်ားအား ကုသေပးျခင္း
• ခါးနာျခင္း၊ အေနအထား ေျပာင္းေပးပါ။ ခြါျမင့္ဖိနပ္ မစီးရ။ အေလးအပင္မ မရ။ ခါးကုန္း၍မ မရ။ မလုပ္ရ။ ေျခေထာက္အား အျမင့္တြင္တင္၍ နားပါ။ ဒူးေကြး၍ ေဘးတဖက္ လွည့္အိပ္ပါ။ ေပါင္ျခားထဲ တခုခုခံထားပါ။ ခါးကို အပူ-အေအး တင္ေပးပါ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။
• အသက္ရွဴခက္ခဲျခင္း၊ ခါးမတ္မတ္ ထိုင္ပါ။ အိပ္လ်င္ ခပ္မတ္မတ္ အိပ္ပါ။ အသက္ရွဴေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ပါ။
• ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ ေရ-အရည္မ်ားမ်ား ေသာက္ပါ။ အသီးအႏွံမ်ားမ်ား စားပါ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။ လမ္းေလွ်ာက္ပါ။
• ႂကြက္သားနာျခင္း၊ (ကယ္လ္စီယန္) ေဆးစားပါ။ လႈပ္ရွားလ်င္ သက္သက္သာသာလုပ္ပါ။
• အအိပ္ပ်က္ျခင္း၊ မအိပ္မီ ေရေႏြးျဖင့္ ေရခ်ိဳးပါ။ နားနားေနေနေန ထိုင္ပါ။
• အစာမေၾကျဖစ္ျခင္း၊ တေန႔ ၅-၆ ႀကိမ္ အစာနည္းနည္းခ်င္း စားပါ။ ေလထတတ္သည့္ အစားေရွာင္ပါ။ ဆိုဒါ-အင္တီအက္စစ္ေဆး မစားရ။ အစားစားစဥ္ ခပ္မတ္မတ္ထိုင္စားပါ။ စားၿပီးၿပီးခ်င္း မအိပ္ရ။ အစားစားၿပီး ၂ နာရီ အတြင္း ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ရ။
• ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ အိပ္ရာထ ထခ်င္း ဘီစကစ္။ ေပါင္မံု႔ကင္စားပါ။ အိပ္ရာထလ်င္ ခ်က္ခ်င္း အိပ္ရာကမဆင္းရ။ မႀကိဳက္သည့္ အနံ႔အသက္ ေရွာင္ပါ။ အန္တာမ်ားက ဆရာဝန္ျပပါ။
• Varicose veins ေသြးျပန္ေၾကာထံုးျခင္း၊ ေျခေထာက္ ျမွင့္ထားပါ။ လွည္းေနပါ။ အၾကာႀကီးမရပ္-မသြားရ။ ေျခအိပ္-ဖိနပ္ အၾကပ္ မစီးရ။ အထူးလုပ္သားသည့္ ေျခအိပ္သံုးပါ။ အျမဲထိုင္မေနရ။
• ေဖါေရာင္ျခင္း၊ ေျခေထာက္ ျမွင့္ထားပါ။ ဘယ္ဘက္ေစာင္း အိပ္ပါ။ ဆားေလွ်ာ့စားပါ။
• ရင္သား ႀကီးထြားလာမည္၊ နာမည္၊ တင္းမည္။ Nipple ထိပ္ဖ်ား အေရာင္ ရင့္လာမည္။ ထိပ္ဖ်ားဝင္ေနပါက ဆြဲထုတ္ေပးပါ။ ေရခ်ိဳးစဥ္ ႏို႔ထိပ္ဝကို သန္႔ရွင္းေပးပါ။ Areola ေခၚ ႏို႔သီးေဘးမွ အေရာင္ညိဳအဝိုင္းတြင္ ဘဲ-ငန္း အေရျပားလို အသီးလံုးေလးမ်ား ေပၚလာမည္။ ရင္သားတြင္ အလံုး-အႀကိတ္ ရွိ-မရွိ စစ္ေဆးပါ။

6. ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ Antenatal Care (ANC) Prenatal care

မိခင္ေလာင္းတိုင္းအား သာမန္အားျဖင့္ ရက္သတၲ ၄ ပါတ္မွ ၂၈ ပါတ္ အတြင္း တလတႀကိမ္။ ၂၈ ပါတ္ မွ ၃၆ ပါတ္ အတြင္း တလ ၂ ႀကိမ္၊ ၃၆ ပါတ္ မွ ေမြးသည္အထိ တပါတ္တႀကိမ္၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း ANC လုပ္ေပး ရမည္။ ကိုယ္ဝန္ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အသိပညာေပးရမည္။ Body weight အေလးခ်ိန္၊ Blood pressure ေသြးဖိအား တိုင္းပါ။ ကေလးအေနအထားႏွင့္ ႀကီးထြားမႈမ်ား မွတ္တမ္းတင္ပါ။ ကေလးႏွလံုးခုန္သံ။ Fetal Heart Sound (FHS) နားေထာင္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးမ်ားေပးပါ။

ANC မွတ္တမ္းတင္ျခင္း။ ကိုယ္ဝန္ရွိဘူးသမွ် အေရအတြက္ကို G ဟု၎၊ အရွင္ေမြးသမွ်ကို P ဟု၎ ေရးမွတ္ရသည္။ Primigravida သားဦး ကိုယ္ဝန္ကုိ G 1 ဟု မွတ္ၿပီး၊ ေနာက္ကုိယ္ဝန္တိုင္းကို G 1, G 2 စသည္ ေခၚသြားသည္။ တခါမွ မေမြးဖူးလ်င္ P 0 ဟုမွတ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိတိုင္း ကေလးအေကာင္း ေမြးခ်င္မွေမြးမည္။ ပ်က္တတ္သည္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္သည့္ အေရအတြက္ကို P ၏ ေနာက္က အေပါင္းလကၡဏာျဖင့္ ေရးသည္။ ဥပမာ G 3, P 1+1 ဆိုသည္မွာ တတိယကိုယ္ဝန္ ရွိၿပီး၊ ၁ ခါ အေကာင္းေမြး၍ ၁ ခါ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ဘူး။

ေနာက္ဆံုးရာသီေပၚခဲ့သည့္ေန႔ Last Menstrual Period (LMP) ေနာက္ဆံုး ေသြးဆင္းေသာလတြင္ ပဌမဆံုး စလာသည့္ ေန႔ကိုယူပါ။ ေမြးဖြားမည့္ရက္ Expected Due Date (EDD) တြက္ပါ။ LMP ထဲသို႔ ၉ လႏွင့္ ၇ ရက္ ေပါင္းထည့္ပါက EDD ရသည္။ အမွန္မွာ EDD ၏ ေရွ႕-ေနာက္ ၂ ပါတ္အတြင္း ေမြးႏိုင္သည္။ သာမန္အားျဖင့္ ေနာက္ဆံုး ရာသီေပၚအၿပီး ရက္ေပါင္း ၂၈ဝ သို႔မဟုတ္ ရက္သတၲပါတ္ ၄ဝ ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ (၃၇-၄၂) ပါတ္လည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ မွတ္တမ္း ေရးမွတ္ရာတြင္ ၁ ပါတ္ = ၇ ရက္၊ တလ = ၄ ပါတ္၊ တလ = ၃ဝ ရက္၊ ျဖင့္သာ တြက္ယူပါ။

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ျခင္းမ်ား ေအာက္ပါတို႔ကို ကုိယ္ဝန္ေဆာင္အားလံုး စစ္ေဆးရမည္။
• ေသြးအုပ္စု။ (A, B, AB, or O)
• (အာရ္အိခ်္-ဖက္တာ) Rh factor
• (ဟီမိုဂလိုဗင္) Hemoglobin (Hb) (Adult males: 14-18 gm/dl and Adult women: 12-16 gm/dl)
• (ဟက္ပတိုက္တစ္-ဘီ) Hepatitis B virus
• ဆီးထဲရွိ သၾကားဓါတ္ Urine Sugar
• ဆီးထဲရွိ ပ႐ိုတင္းဓါတ္၊ Urine Albumin
• လိင္မွတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါမ်ား (STDs, STIs)
• Ultrasound (အာလ္ထြာေဆာင္း) ႐ိုက္ျခင္း၊

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ေပးရမည့္ ေဆးမ်ား
Anti Tetanus Toxoid (ATT) တလျခားၿပီး၊ မေမြးမီ ၂ ခါထိုးၿပီး ျဖစ္ေစရမည္။ Iron သံဓါတ္၊ Folic acid ေဖါလစ္-အက္စစ္၊ ဗီတာမင္ ဘီအုပ္စု၊ Calcium ကယ္လ္စီယမ္၊ ဗီတာမင္ B 12

7. ဗိုက္စမ္းျခင္း၊ Abdominal examination
ပဌမဆင့္
သားအိမ္၏အျမင့္ကို စမ္းျခင္း၊ လူနာ၏ ညာဖက္ကေနပါ။ ဝဲဖက္ လက္ဝါးေစာင္းျဖင့္ ကိုယ္ဝန္၏ အျမင့္ဆံုးကို ရွာ၍ ကိုယ္ဝန္သည္ မည္မွ် ရွိသနည္းကို ခန္႔မွန္းရသည္။ ယင္းေနရာ၌ ကေလး၏ မည္သည့္ အစိတ္အပိုင္း ရွိေနသနည္း။ ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ လံုးဝန္း၍ မာၿပီး၊ တင္ပဆံုသည္ ေခါင္းေလာက္မမာ၊ ေခါင္းေလာက္ မလံုးဝန္းေျခ။ ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ ေဇာက္ထိုး သို႔မဟုတ္ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုးတြင္ ရွိေနသည္က အမ်ားဆံုးျဖစ္သည္။ Breech ေျခကဖြါးမည့္ ကေလးဆိုလ်င္ ကေလး၏ တင္ပါးက မိခင္၏ ဆီးစပ္ေနရာမွာ ရွိမည္။

• ဆီးစပ္႐ိုးအထက္ ကိုယ္ဝန္စၿပီး စမ္းရခ်ိန္သည္ ၁၂ ပါတ္ ၃ လ။ ကုိယ္ဝန္ ၃ လထက္ေစာလ်င္ ဗိုက္ကေန စမ္းမရ။ ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲ လက္တဖက္ထည့္လ်က္ တဖက္က ဗိုက္မွ စမ္းရသည္။
• ခ်က္၏ ေအာက္ ၂ဝ ပါတ္၊
• ခ်က္၏အထက္ ၂၂ ပါတ္၊
• အျမင့္ဆံုးသည္ ၃၈ ပါတ္၊ အျမင့္ဆံုး (ရင္ေခါင္းဆိုက္ခ်ိန္) သို႔မဟုတ္ နံ႐ိုးေအာက္ဆံုးႏွင့္ ထိခ်ိန္၊
• ၄ဝ ပါတ္ ေမြးခါနီးလ်င္ ကေလး ဦးေခါင္းအ႐ိုးကြင္းထဲ ဝင္သြား၍ အနည္းငယ္ ေအာက္က်လာသည္။

ဒုတိယဆင့္
သားအိမ္ထိပ္မွာ လက္တဖက္တင္ထားလ်က္၊ က်န္လက္တဖက္၏ လက္မႏွင့္က်န္လက္ေခ်ာင္းတို႔ျဖင့္ ဆီးစပ္ေနရာကို စမ္းပါ။ ဦးေခါင္း သို႔မဟုတ္ တင္ပဆံုတခုခု စမ္း၍ရမည္။ ၎အစိတ္အပိုင္းအား ေဘးတဖက္တခ်က္သို႔ လႈပ္ၾကည့္ပါ။ ေမြးကာနီး၌ ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏အ႐ိုးကြင္းထဲ ဝင္လာၿပီဆိုလ်င္ ေဘးတိုက္ ေရြ႕ၾကည့္ပါက မရေတာ့။

တတိယဆင့္
ကုိယ္ဝန္၏ ေဘးတဖက္တခ်က္အား ညင္သာေသာ ဖိအားသံုး၍ မိမိ၏ လက္ဝါးႏွစ္ဖက္ျဖင့္ စမ္းရသည္။ ကေလး၏ ေက်ာ႐ိုးဖက္ႏွင့္ ေရွ႕ဖက္တို႔အားရွာရသည္။ ေက်ာ႐ိုးသည္ မာေၾကာသည္။ ေရွ႕ဖက္မွာ ကေလး၏ လက္၊ ေျခမ်ားရွိသည္။ ကေလးအမႊာျဖစ္ပါက ေခါင္း ၂ လံုး ရွာ၍ ရမည္။ ကေလးကန္႔လန္႔ျဖစ္ေနလ်င္ သိသာမည္။
ကိုယ္ေရာင္ျခင္း။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္၏ ေျခေထာက္ (ေျခသလံုး) အား အရုိးေပၚေနရာကို လက္ေခ်ာင္း ၁ ေခ်ာင္းျဖင့္ဖိ၍ ခဏအၾကာ ျပန္လြတ္ျပီး၊ ဖိသည့္ေနရာသည္ ခြက္ဝင္သြားျခင္းရွိပါက Pitting Oedema ရွိသည္ဟုေခၚသည္။

Fetal Heart Sound (FHS) ကေလး၏ ႏွလံုးခုန္သံအား နားေထာင္ျခင္း
ကိုယ္ဝန္ ၂၂ ရက္ကစ၍ ကေလးႏွလံုးစခုန္သည္။ ၉-၁ဝ ပါတ္ဆိုလ်င္ နားေထာင္ႏိုင္သည္။ မိခင္၏ႏွလံုးခုန္သံသည္ တမိနစ္လ်င္ ၁ဝဝ ထက္မပို။ ကေလးသည္ ၁၂ဝ-၁၆ဝ ခုန္မည္။ ကေလး၏ ခါး႐ိုးဖက္က ပိုၾကားရမည္။ နားၾကပ္ျဖင့္ ျဖစ္ေစ၊ Fetal Doppler ကရိယာျဖင့္ အေကာင္းဆံုး ၾကားရမည္။

ဗိုက္ထဲရွိကေလး၏ ႏွလံုးခုန္သံ FHS
ရက္သတၲပါတ္ ၂ မွ ၄ဝ အထိ
တမိနစ္လ်င္ ၁၂ဝ-၁၆ဝ

ဘာ့ေၾကာင့္ အေလးခ်ိန္ တိုးလာသသနည္း
• မိခင္၏အာဟာရမ်ား = ၇ ေပါင္
• တိုးလာေသာအေရ၏အေလးခ်ိန္ = ၄ ေပါင္
• တိုးလာေသာေသြး၏အေလးခ်ိန္ = ၄ ေပါင္
• တိုးလာေသာႏို႔ = ၂ ေပါင္ • ႀကီးလာေသာသားအိမ္ = ၂ ေပါင္
• ကေလး၏အေလးခ်ိန္ = ၇႕၅ ေပါင္
• ေရႁမႊာေရ = ၂ ေပါင္
• အခ်င္း၏အေလးခ်ိန္ = ၁႕၅ ေပါင္
• စုစုေပါင္း တိုးသည့္အေလးခ်ိန္ = ၃ဝ ေပါင္

8. ေမြးလမ္းေၾကာင္းအား စစ္ေဆးျခင္း၊ Vaginal examination
အျပင္မွစစ္ေဆးျခင္း အျပင္မွ အေရာင္အဆင္း၊ ယားယံျခင္းလကၡဏာ၊ အလံုး-အႀကိတ္၊ တခုခုဆင္းျခင္း၊ ေမြးေရာပါေရာဂါ ရွိမ-ရွိ ၾကည့္ပါ။

ကုိယ္ဝန္ေဆာင္အား လက္ျဖင့္စမ္းျခင္း။ စမ္းသပ္သူ၏ လက္ ၁ ေခ်ာင္း သို႔မဟုတ္ ကေလးထြက္ခါနီးလ်င္ လက္ ၂ ေခ်ာင္း ျဖင့္ စမ္းပါ။
(၁) သားအိမ္သည္ ေရွ႕က ဆီးအိမ္အေပၚကိုင္းေနျခင္း Antiverted Uterus (AV) သို႔မဟုတ္ ေနာက္ဖက္သို႔ ကိုင္းေနျခင္း Retroverted uterus (RV) တမ်ိဳးမ်ိဳးရွိမည္။ ပံုမွန္သာျဖစ္သည္။
(၂) သားအိမ္အဝ၏ အက်ယ္အား စမ္းသည္။ ေမြးဖြားျခင္း ဒုတိယဆင့္တြင္ ဝ စင္တီမီတာမွ ၁ဝ စင္တီမီတာ အထိက်ယ္ လာမွ ေမြးမည္။ လက္ေခ်ာင္း ၁ ေခ်ာင္းက်ယ္သည္ကို 1/5 (1F) ဟု ေခၚသည္။ 2/5, 3/5, 4/5 ေနာက္ဆံုး Os Full = 10 cm
(၃) သားအိမ္လည္ပင္း မည္မွ်ရွည္သနည္းကို စမ္းရသည္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ ၃-၄ စင္တီမီတာရွည္သည္။ ေမြးခါ နီးေလ တိုေလျဖစ္သည္။ သားအိမ္အဝအထက္ ကေလး၏ ဦးေခါင္းကို ထိရန္ မည္မွ် ေဝးသနည္းကို ၾကည့္ရသည္။ သားအိမ္အဝ၏ အမာ-အေျပာ့ စမ္းသည္။ ေမြးခါနီးလ်င္ ေျပာ့လာရမည္။
(၄) ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ မိခင္အ႐ိုးကြင္းရွိ အက်ဥ္းဆံုးေနရာျဖစ္ေသာ (အစ္ခ်ီရယ္-စပိုင္း) ႏွစ္ခု၏ အထက္-ေအာက္ မည္သည့္ေနရာတြင္ ရွိေနသနည္း။ ၎၏ေအာက္ ေရာက္လာလ်င္ ကေလးကို ေမြးလမ္းေၾကာင္းက ေမြးႏိုင္ သည္။ အေတြ႔အႀကံဳရွိမွ စမ္းတတ္မည္။
(၅) သားအိမ္ က်ယ္လာပါက ကေလး၏ဦးေခါင္းကို စမ္း၍ရမည္။ ဦးေခါင္းေပၚတြင္ ေရႁမႊာအိတ္ (မေပါက္ေသး ပါက) ဖံုးေနမည္။ ညွစ္လိုက္လ်င္ စူလာမည္။ ကေလး၏ ဦးေခါင္း မဟုတ္ပါက တင္ပါးဆံုကို စမ္း၍ရမည္။ သို႔မဟုတ္ပါက အခ်င္းကို စမ္းေတြ႔ရမည္။

ကုိယ္ဝန္မဟုတ္သူမ်ားအား စမ္းျခင္း စမ္းသပ္သူ၏ လက္ ၁ ေခ်ာင္းကို ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲထည့္သြင္းလ်က္ တျခားလက္တဖက္က ဝမ္းဗိုက္၏ ေအာက္ပိုင္းအား ဖိထားကာစမ္းရသည္။ သားအိမ္၊ သားအိမ္ႁပြန္၊ မ်ိဳးဥအိမ္ စသည္တို႔အား လက္ ၂ ဖက္ျဖင့္ ဖိ၍စမ္းရသည္။ ကိုယ္ဝန္ ၃ လေအာက္ အား ဤနည္းျဖင့္ စမ္းႏိုင္သည္။ သားအိမ္အဝ ႏွင့္ အဝ၏ ေဘးေနရာမ်ား စမ္းလ်င္ နာ-မနာ စစ္ေဆးပါ။ ပိုးဝင္ေနက နာမည္။

ေမြးလမ္းေၾကာင္းအား Speculum ကရိယာျဖင့္ စစ္ေဆးျခင္း

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္းအား စမ္းရန္မလို။ Speculum ကရိယာ ထည့္၍ ေမြးလမ္းေၾကာင္းႏွင့္ သားအိမ္ဝထိပ္ အေရာင္၊ တခုခုဆင္းျခင္း ရွိ-မရွိ၊ အနာ-အလံုး-အႀကိတ္ရွိ-မရွိ၊ နာက်င္ျခင္း ရွိ-မရွိ၊ သားအိမ္ထိပ္ဝ ပြင့္ေနျခင္း ရွိ-မရွိ ၾကည့္ပါ။

(လစ္ေသာ္ေတာ္မီ) အေနအထား Lithotomy position
ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲ လက္ ၁ ဖက္ထည့္၊ ၁ ဖက္က ဗိုက္ေပၚတင္လ်က္ ကုိယ္ဝန္ရွိခါစကုိ စမ္းသပ္ျခင္း။

9. ကေလး၏ အေနအထားမ်ား၊ Position and Presentation of the Fetus
ကေလး၏ အေနအထားမ်ားဆိုသည္ကို ၂ မ်ိဳး ၾကည့္ရမည္။ ေဒါင္လိုက္လား၊ ကန္႔လန္႔လာ။ ေဒါင္လိုက္ဆိုလ်င္လည္း မိခင္၏ ဆီးစပ္ေနရာတြင္ Cephalic ေခါင္းလား၊ Breech တင္ပဆံုလား။ ေခါင္းဆိုျပန္လ်င္လည္း ကေလး၏ေနာက္ေစ့က ေရွ႕မွာလား၊ ေနာက္မွာလား။ ေခါင္း သို႔မဟုတ္ တင္ပါးသည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္းတြင္ Present လုပ္ေနျခင္း၊ ကေလးသည္ မည္သည့္ Position ေနရာ ေရာက္ေနသနည္း။ ေရွ႕လွည့္-ေနာက္လွည့္၊ အရိုးကြင္း အထက္-ေအာက္။

ပံုမွန္အေနအထား။ ကိုယ္ဝန္ ၉၉႕၅% တြင္ ကေလးေဒါင္လိုက္၊ ေဇာက္ထိုးေနမည္။ ထို႔ျပင္ ကေလး၏ေနာက္ေစ့က ေရွ႕၊ မ်က္ႏွာက ေနာက္ရွိသည္။ ဦးေခါင္းကို ရင္ဘတ္ထိ ေအာင္ေကြးထားမည္။ ေျခ-လက္မ်ားက ရင္ဘတ္ေရွ႕႔ေကြးေနသည္။ ဦးေခါင္း ႏွင့္ ကိုယ္သည္ တဖက္ဖက္ အနည္းငယ္ လွည့္ေနမည္။

Sinciput = ေလး၏နဖူးထိပ္ Occiput = ကေလး၏ေနာက္ေစ့ အေကာင္းဆံုး ကေလးအေနအထား
ကေလးဦးေခါင္းသည္ ေကာင္းေကာင္း ေကြးေနျခင္းေၾကာင့္ လံုးပါတ္ အက်ဥ္းဆံုး အေနအထားကို ရေစသည္။ ကေလး၏ ဦးေခါင္းက ေအာက္စိုက္ေနၿပီး၊ ကေလး၏မ်က္ႏွာက မိခင္၏ ေနာက္ဖက္ ႏွင့္ ဘယ္ဘက္ သို႔မဟုတ္ ညာဖက္သို႔ မ်က္ႏွာမူ ေနသည္။ ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ ငံု႔ထားၿပီး၊ ေမးေစ့က ရင္ဘတ္ႏွင့္ ထိေနသည္။ ေခါင္းမငံု႔ဘဲ ေနာက္ေစ့ Occiput ႏွင့္ နဖူး Sinciput တို႔က ေရျပင္ညီ တန္းေနလ်င္ ပို၍က်ယ္ မည္။ ေမြးလမ္းႏွင့္ မဆန္႔ျဖစ္မည္။

ပံုမွန္မဟုတ္လ်င္ ကေလး၏ ဦးေခါင္းက အထက္၊ သို႔မဟုတ္ ကေလးကန္႔လန္႔၊ တမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္တတ္သည္။ ဦးေခါင္းက ေအာက္ရွိေသာ္လည္း မ်က္ႏွာက ေရွ႕လွည့္ျဖစ္ႏိုင္သည္။ မ်က္ႏွာ၊ ပခံုး၊ တင္ပဆံု၊ လက္ေမာင္း စသည္တို႔သည္ ေမြးလမ္း ဆီသို႔ ျပဳေနတတ္သည္။ ဦးေခါင္း ငိုက္မေနပါက ေမြးလမ္းပို၍ က်ယ္က်ယ္ လိုအပ္သျဖင့္ အလြယ္ႏွင့္ ေမြးမရႏိုင္။

ကေလးအေနအထား အမ်ိုးမ်ိဳး
ပံုမွန္ (ေခါင္းေအာက္၊ မ်က္ႏွာေနာက္)။ ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ Breech တင္ပဆံုျပဳျခင္း၊ Face မ်က္ႏွာျပဳျခင္း၊ Shoulder ပခံုးျပဳျခင္း၊

(LOA) Left Occipito Anterior (ေနာက္ေစ့–ဘယ္ဖက္-ေရွ႕ပိုင္း ျပဳေနျခင္း) (ပံုမွန္)
(ROA) Right Occipito Anterior (ေနာက္ေစ့–ညာဖက္-ေရွ႕ပိုင္း ျပဳေနျခင္း) (ပံုမွန္)
(LOP) Left Occipito Posterior (ေနာက္ေစ့–ဘယ္ဖက္-ေနာက္ပိုင္း ျပဳေနျခင္း) (ပံုမွန္)
(ROP) Right Occipito Posterior (ေနာက္ေစ့–ညာဖက္-ေနာက္ပိုင္း ျပဳေနျခင္း) (ပံုမွန္)
(LOT) Left Occipito Transverse (ေနာက္ေစ့–ဘယ္ဖက္-ေဘးတိုက္ ျပဳေနျခင္း)
(ROT) Right Occipito Transverse (ေနာက္ေစ့–ညာဖက္-ေဘးတိုက္ ျပဳေနျခင္း)
Brow position မ်က္ခုန္းျပဳအေနအထား Face position မ်က္ႏွာျပဳအေနအထား Transverse position ကန္႔လန္႔အေနအထား
Left Occiput Anterior (LOA) (ေနာက္ေစ့–ဘယ္ဖက္-ေရွ႕ပိုင္း ျပဳေနျခင္း) (ပံုမွန္)
Right Occiput Anterior (ROA) (ေနာက္ေစ့–ညာဖက္-ေရွ႕ပိုင္း ျပဳေနျခင္း) (ပံုမွန္)
Left Occiput Transverse (ေနာက္ေစ့ – ဘယ္ဖက္ ကန္႔လန္႔ျပဳေနျခင္း)
Right Occiput Transverse (ေနာက္ေစ့ - ညာဖက္ကန္႔လန္႔ျပဳေနျခင္း)၊ Occiput Anteria (ေနာက္ေစ့ - ရွည့္တည့္တည့္ျပဳေနျခင္း)

Abdomen = ဝမ္းဗိုက္
Pelvic brim = တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း၏ အေပၚမ်က္ႏွာျပင္။
Pelvic cavity = တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း အတြင္းပိုင္း၊
(O) = ေနာက္ေစ့။ (S) = နဖူး။

ကေလးဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ အ႐ိုးကြင္းမ်က္ႏွာျပင္၏ အထက္ရွိေနရာမွ တျဖည္းျဖည္း ေအာက္က်လာသည္။

(A) Chin Anterior ေမးေစ့ေရွ႕။ (B) Chin Posterior ေမးေစ့ေနာက္၊

ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ မိခင္အ႐ိုးကြင္းရွိ အက်ဥ္းဆံုးေနရာျဖစ္ေသာ (အစ္ခ်ီရယ္-စပိုင္း) ႏွစ္ခု၏ အထက္မွ ေအာက္သို႔ တေျဖးေျဖး ဆင္းလာရမည္။ (- ၅ မွ + ၅ စင္တီမီတာ)

Dilation of Cervix သားအိမ္အဝ အဆင့္ဆင့္ က်ယ္လာျခင္း သားအိမ္အဝသည္ ေျပာ့လာရသည္။
က်ယ္လာရသည္။
တိုလာရသည္။
ပါးလာရသည္။

A = သားအိမ္အဝ မက်ယ္ေသး။
သားအိမ္ႏႈပ္ခမ္း ၄ စင္တီမီတာ ရွည္ေနေသးသည္။
B = သားအိမ္အဝ က်ယ္လာသည္။
သားအိမ္ႏႈပ္ခမ္း ၂ စင္တီမီတာ ရွည္ေနေသးသည္။
C = သားအိမ္ႏႈပ္ခမ္း လံုးဝပါးသြားၿပီ။ သားအိမ္အဝ အျပည့္အဝ မက်ယ္ေသး။
D = သားအိမ္အဝ ၃ စင္တီမီတာက်ယ္လာသည္။
E = သားအိမ္အဝ ၈ စင္တီမီတာက်ယ္လာသည္။
သားအိမ္အဝသည္ (၁ဝ စင္တီမီတာ) အထိက်ယ္လာမွ ကေလးထြက္မည္။

မေမြးမီ သားအိမ္အဝ၌ အခြ်ဲပိတ္ေနသည္။
သားအိမ္အတြင္းနံရံတြင္ ကပ္ေနသည့္ ေရႁမႊာအိပ္အထဲရွိ ေရႁမႊာရည္၊ သားအိမ္အဝသည္ ရွည္ၿပီး၊ ထူ၍ ပိတ္ေနသည္။
ေမြးကာနီး (ရွိဳး)ဆင္းေနသည္။ သားအိမ္အဝ အေပၚမွစ၍ ပြင့္လာသည္။ ေရႁမႊာအိပ္ စူေဖါင္းလာသည္။

သားအိမ္ႂကြက္သားမ်ားသည္ ျမားမ်ား၏ ဦးတည္ရာအတိုင္း ကေလးအေပၚ ဖိအားသက္ေရာက္ေနသည္။
သားအိမ္အဝသည္ ၃-၄ စင္တီမီတာက်ယ္လာၿပီ။ သားအိမ္ႏုတ္ခမ္းပါးလာကာ တိုသြားၿပီ။ ေရႁမႊာအိတ္စူေနသည္။
သားအိမ္ဝသည္ ၇-၈ စင္တီမီတာ က်ယ္လာၿပီ။ သားအိမ္ႏုတ္ခမ္းလည္း ပါး၍ တိုသြားၿပီ။

သားအိမ္အဝလံုးဝက်ယ္ၿပီး ေရႁမႊာအိပ္ မေပါက္မီ ေအာက္သို႔ စူလာသည္။
သားအိမ္အဝလံုးဝပြင့္ၿပီး။ ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ ေအာက္သို႔ စူထြက္လာသည္။ Head Moulding ဟု ေခၚသည္။

အေမြးသင္ျခင္း False labor pain သားဦးမိခင္မ်ားသည္ အမွန္တကယ္ မေမြးမီ ေမြးခ်င္သလို ဗိုက္နာတတ္သည္။ ဗိုက္ေပၚတြင္ လက္တင္ထားလ်က္ သားအိမ္ညွစ္လာလ်င္ တင္းလာမွ တကယ္ ဗိုက္နာျခင္းျဖစ္သည္။

Early rupture of membranes အခ်ိန္ေစာ၍ ေရႁမႊာေပါက္ျခင္း
၁ဝ%ေသာ ေမြးလူနာမ်ားတြင္ ျဖစ္တတ္သည္။ ေရႁမႊာရည္မ်ား ဆင္းလာမည္။ တစိမ့္စိမ့္ ဆင္းႏိုင္သည္။ အမ်ားအျပား ဆင္းႏိုင္သည္။ ပန္းထြက္သလိုလည္း ထြက္ႏိုင္သည္။ ေရႁမႊာေပါက္ၿပီးေတာ္ေတာ္ႏွင့္ ကေလးမေမြးပါက ေရာဂါပိုးဝင္မည္။ ပဋိဇီဝေဆး ေပးရမည္။

10. Three Stages of Labor ေမြးဖြားပံုအဆင့္ (၃ ဆင့္)
First Stage ပဌမအဆင့္
ဗိုက္စတင္နာသည္မွ သားအိမ္အဝ လံုးဝက်ယ္သည္အထိ။ ဗိုက္သည္ စနာလ်င္ နာလိုက္ ရပ္လိုက္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေနာက္ တိုး၍တိုး၍ နာလာ မည္။ နာခ်ိန္ၾကာ၍ နားခ်ိန္တိုလာမည္။ ပိုနာလာရမည္။ ဝမ္းျခဴေပးပါ။ သားအိမ္ ႏႈတ္ခမ္းသည္ ေျပာ့လာမည္၊ ပါးလာမည္။ တိုလာမည္၊ က်ယ္ လာမည္။ ဦးေခါင္း ေအာက္ဆင္းလာမည္။ မိခင္က ညွစ္ခ်င္လာမည္။ သားဦးမွာ ၁၂-၁၆ နာရီ၊ ေနာက္ကေလး ၆-၈ နာရီ ၾကာတတ္သည္။ ကေလးေခါင္းက မိခင္၏အ စာေဟာင္းအိမ္ကို ဖိတိုးေသာေၾကာင့္ ဝမ္း သြားခ်င္စိတ္ ျဖစ္လာမည္။ ေရႁမႊာေပါက္မည္။ Show ရွိဳး ေခၚ အက်ိအခြ်ဲ ႏွင့္ ေသြးေရာ၍ ဆင္းမည္။ လိုအပ္လ်င္ ဆီးျခဴေပးပါ။

Second Stage ဒုတိယအဆင့္
သားအိမ္အဝ က်ယ္လာပံုအဆင့္ဆင့္
ကေလးဦးေခါင္းသည္ ေဘးတဖက္သို႔ ေစာင္းေန၍ အထဲကကေလး၏ပခံုးႏွင့္ တသားတည္းမရွိပံု။
သားအိမ္အဝ အျပည့္က်ယ္လာၿပီးေနာက္ ကေလးေမြးၿပီးသည္အထိ။ မိခင္က ညွစ္ခ်င္လာမွသာ ဒုတိယ အဆင့္ကို စႏိုင္သည္။ သားအိမ္ ႂကြက္သားမ်ားက ညွစ္ျခင္းေၾကာင့္္ ကေလးသည္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲ ဆင္းလာသည္။ ေခါင္းသည္ ေမးႏွင့္ရင္ဘတ္ ထိေနေအာင္ ငိုက္လာရ မည္။ တဖက္ဖက္ ေစာင္းေနခဲ့ရာမွ တည့္လာမည္။ ေမြးကာနီး ေရႁမႊာ ေပါက္မည္။ ေရႁမႊာ မေပါက္ေသးဘဲ၊ ကေလးေခါင္းထြက္မွ ေပါက္တတ္ သည္လည္းရွိသည္။ ေရႁမႊာရည္ကို စစ္ပါ။ ကေလးဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္း အေပါက္မွ စထြက္ျပဴလာသည္ကို Crowning သရဖူေဆာင္း သည္ဟု ေခၚသည္။ ေမြးလမ္းအဝ တဝႈိက္ ေရေႏြးဝတ္ျဖင့္ ကပ္ေပးပါ။ ဝမ္းထြက္လာလ်င္ သန္႔ရွင္းေပးပါ။

မိခင္ကို အားေပးပါ။ ဗိုက္ မနာခ်ိန္မွာ ေရ-အရည္ အေသာက္ခိုင္းပါ။ အသက္ေကာင္းေကာင္း ရွဴရန္ေျပာပါ။ ေခါင္းျပဴလာလ်င္ သားဖြါးဆရာမ ၏လက္က ထြက္လာေနသည့္ ကေလး၏ ဦးေခါင္းထိပ္ကို ေအာက္ဖက္ ဆီသို႔ ဖိေပးၿပီး၊ ေနာက္တဖက္က မိခင္၏ ေမြးလမ္းအဝ ေအာက္ပိုင္း ေနရာကို ကေလး ဦးေခါင္းအား ေနာက္-အထက္ဆီသို႔ တြန္းတင္ေပးပါ။ ေခါင္းစြပ္ ခြ်တ္ေပးသလို ျဖစ္ေစရမည္။ ကေလးဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္းအဝမွ ေရျပင္ညီ တန္းတန္းထြက္လာသည္မဟုတ္။ ေအာက္ဆီ သို႔ ဦးတည္ၿပီး ေမြးလာသည္။ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွ ထြက္လ်င္ ထြက္ခ်င္း ကေလးဦးေခါင္းသည္ အေပၚသို႔ ေကာ့တက္လာမည္။

ကေလး၏ ႏွာေခါင္းႏွင့္ ပါးစပ္တို႔ကို သန္႔ရွင္းေပးပါ။ ခ်က္ႀကိဳးက လည္ ပင္းမွ ပတ္ေန-မေန စစ္ပါ။ ပတ္ေနလ်င္ ျဖည္ေပးပါ။ ကေလး၏ မ်က္ႏွာ သည္ တဖက္ဖက္သို႔ လည္လာသျဖင့္ မိခင္၏ေပါင္ တဖက္သို႔ မ်က္ႏွာမူ လာမည္။ ေခါင္းထြက္ၿပီးလ်င္ ကေလး၏ပခံုးတို႔သည္ အထက္-ေအာက္ အေနအထားအျဖစ္ ျပင္လာမည္။ ေရွ႕ပခံုးကစေမြးမည္။ မိခင္က ေနာက္ တႀကိမ္ ညွစ္သည္ႏွင့္ ကေလး၏ ေခါင္းအား ေအာက္ဖက္ဆီသို႔ အနည္း ငယ္ ဆြဲယူေပးပါ။ ၿပီးလ်င္ ေနာက္ပခံုး ေမြးရန္ ကေလးအား အထက္ ဆီသို႔ ပင့္တင္ေပးရမည္။ ကိုယ္ပိုင္းႏွင့္ ေျခေထာက္မ်ား ေမြးလာမည္။

ကေလး ေခါင္းစ-ေျခဆံုး၊ ေျခစ-ေခါင္းဆံုး၊ ထြက္ၿပီးၿပီးခ်င္း၊ ခ်က္ႀကိဳးကို (စပန္႔ခ်္-ေဖါ့ဆက္ပ္) ၂ ေခ်ာင္းျဖင့္ 3 cm ျခာ၍ညွပ္ပါ။ ကေလးဖက္တြင္ ခ်က္ႀကိဳးကို ရွည္ႏိုင္သမွ် ရွည္ပါေစ။ (ေဖါ့ဆက္ပ္) ၂ ေခ်ာင္းအၾကားမွာ ကပ္ေၾကးျဖင့္ျဖတ္ပါ။ ကေလးေျခေထာက္ႏွစ္ေခ်ာင္းပူးလ်က္ ဆရာမ၏ လက္ တဖက္တည္းျဖင့္ ကေလးကို ေဇာက္ထိုး ေျမွာက္၍ ကိုင္ပါ။ ကေလးမငိုေသးလ်င္ ေက်ာကို ပုတ္ေပးပါ။ ကေလးငိုလာမွ ခ်က္ႀကိဳး ျဖတ္က ပိုေကာင္းသည္။ သားဦးမိခင္သည္ ၄၅ မိနစ္မွ ၁ နာရီ ၾကာ တတ္ၿပီး၊ ေမြးဖူးသည့္ မိခင္မ်ားသည္ ၁၅-၃ဝ မိနစ္ ၾကာတတ္သည္။ ကေလး ေကာင္းေနပါက ထိုထက္မက ၾကာလည္း ကိစၥမရွိ။ ႏွလံုးခုန္သံ ေကာင္း ျခင္း၊ ေရႁမႊာရည္ ေကာင္းျခင္းတို႔ျဖင့္ ခန္႔မွန္းရသည္။

Third Stage တတိယအဆင့္
ကေလးထြက္ၿပီးေနာက္ အခ်င္းအား ထုတ္ေပးျခင္းအဆင့္။ သားဦးႏွင့္ ေမြးဖူးသူမ်ားအၾကား အခ်ိန္ကြာျခားျခင္း မရွိ။ ၅-၃ဝ မိနစ္အထိ ၾကာ ႏိုင္သည္။ ၾကာေလေလ ေသြးထြက္ မ်ားေလေလ ျဖစ္သည္။ အခ်င္းခ် ေပးေနစဥ္ အကူတေယာက္က လက္တဖက္ျဖင့္ မိခင္၏ ဝမ္းဗိုက္ ေအာက္နား ဆီးစပ္မွ ထိန္းထားလ်က္ က်န္လက္တဖက္က သားအိမ္၏ ထိပ္အား ေအာက္ဆီသို႔ ပြတ္ေျခေပးပါ။ ခ်က္ႀကိဳးကို ခပ္တင္းတင္း ဆြဲ ထားေနပါ။ အားသံုးၿပီး မဆြဲရ။ လိုအပ္လ်င္ လက္ထည့္၍ ဆြဲထုတ္ရ တတ္သည္။ Manual removal of placenta ေခၚသည္။ ေမြးၿပီးလ်င္ ၁ မိနစ္အတြင္း Oxytocin 10 units IM ေပးပါ။

11. ခ်က္ႀကိဳး၊ Umbilical cord ႏွင့္ အခ်င္း၊ Placenta
ကေလးႏွင့္ ခ်က္ႀကိဳးကတဆင့္ သားအိမ္သို႔ဆက္ေနေသာ ႀကီးမားသည့္ အဂၤါျဖစ္သည္။ ၉ လကၼက်ယ္၍၊ ၁ လကၼထူကာ၊ ၁ ေပါင္ေလးသည္။ ေခ်ာေမြ႔ၿပီး၊ ျပာသည့္ မ်က္ႏွာျပင္က ကေလးဘက္တြင္ ရွိၿပီး။ ၾကမ္း၍ နီသည့္ မ်က္ႏွာျပင္က သားအိမ္ဘက္မွာ ရွိသည္။ ပါးလႊာ ေသာ္လည္း ေတာင့္တင္းၿပီး၊ ထုတ္ခ်င္းေပါက္ ျမင္ႏိုင္သည္။ အတြင္းလႊာ၊ အျပင္လႊာ ရွိသည္။ အရည္သည္ ၾကည္လင္ၿပီး၊ ေရသာသာ အေရာင္ရွိသည္။

Umbilical cord ခ်က္ႀကိဳး
ေမြးဖြားခ်ိန္၌ ခ်က္ႀကိဳးသည္ ၂ ေပခန္႔ရွိသည္။ ၂၅% သည္ ၁-၂ ပါတ္ ပတ္ေနႏိုင္သည္။ အသာအယာႏွင့္ ျမန္ျမန္ ေလွ်ာ့-ေျဖေပးပါ။ မရပါက (စပန္႔ခ်္-ေဖါ့ဆက္ပ္) ႏွစ္ခုကို 3 cm ျခား ညွပ္ၿပီး၊ ခ်က္ႀကိဳးကို ျဖတ္ပါ။ ျဖတ္သည္ႏွင့္ ကေလးအတြက္ ေအာက္စီဂ်င္ မရေတာ့။ ထိုသို႔ ျဖစ္လ်င္ ေမြးၿပီးၿပီးခ်င္း အသက္ရွဴ ကူေပးျခင္း လုပ္ေပးရမည္။ ကေလး ငိုမွသာ ခ်က္ႀကိဳးျဖတ္တာ ေကာင္းသည္။

ခ်က္ႀကိဳးတြင္ ေသြးလႊတ္ေၾကာ ၂ ခုႏွင့္ ေသြးျပန္ေၾကာ ၁ ခုတို႔ ပါဝင္ သည္။ ၎ေသြးေၾကာမ်ားမွတဆင့္ ကေလးသည္ မိခင္ထံမွအာဟာရကို ရၿပီး၊ အညစ္အေၾကး စြန္႔ျပစ္သည္။ ခ်က္ႀကိဳးသည္ ျဖတ္ၿပီးသည့္ေနာက္ ၅-၁၅ မိနစ္ၾကာ ခုန္ေနႏိုင္သည္။ ကေလး၏ ခ်က္မွ ခ်က္ႀကိဳး မျဖတ္မီ ခ်က္ႀကိဳးထဲက ေသြးမ်ား ကေလးဆီ ေရာက္ေအာင္ဆြဲသြင္းၿပီးမွ ျဖတ္ပါ။ ႀကီးလာလ်င္ ခ်က္ႀကိဳးသည္ ဗိုက္အတြင္း အရြတ္အျဖစ္ အသံုးမက် သည့္အရာ ျဖစ္သြားသည္။

ကပ္ေၾကး၊ ညွပ္ အားလံုးသည္ ပိုးသန္႔ၿပီး ျဖစ္ရမည္။ အရက္ျပန္၊ Iodine အိုင္အိုဒင္း ၁-၂% ထည့္ေပးရည္။ ေျခာက္ေအာင္ထားလ်င္ ခ်က္ျမန္ျမန္ ေႂကြမည္။ ၁-၃ ပါတ္အတြင္း ခ်က္ေႂကြမည္။ ခ်က္မေႂကြမခ်င္း ကေလး ကို ေရပတ္တိုက္ေပးျခင္းက အေကာင္းဆံုးျဖစ္သည္။

အခ်င္းထြက္ၿပီးပါက Ergometrine IM ထိုးေပးလ်င္ ၆-၇ မိနစ္ အတြင္း သက္ေရာက္သည္။ Oxytocin 10 Units IM ထိုးပါက ၂႕၅ မိနစ္အတြင္း သက္ေရာက္သည္။ ေမြးဖြားၿပီး ေသြးသြန္ျခင္းကို ကာကြယ္သည္။

12. ေမြးဖြားေနစဥ္ ကေလး၏ ခႏၶာကိုယ္အေနအထား ေျပာင္းလဲပံု အဆင့္ဆင့္

A ႏွင့္ B တြင္ သားအိမ္သည္ မပြင့္ေသး၊
C တြင္ သားအိမ္ႏႈတ္ခမ္းသည္ ၆ဝ% ပါးလာၿပီး၊ သားအိမ္အဝသည္ ၁-၂ စင္တီမီတာ ပြင့္လာၿပီ၊ Effacement ဟုေခၚသည္။
D တြင္ ၉ဝ% ပါးလာၿပီး၊ ၄-၅ စင္တီမီတာ ပြင့္လာၿပီ။
သားအိမ္ႏႈတ္ခမ္းပါးျခင္း ႏွင့္ သားအိမ္အဝ ပြင့္ျခင္း ႏွစ္မ်ိဳးလံုးကို စမ္းသပ္ရမည္။

ေမြးဖြားေနစဥ္ ကေလး၏ ခႏၶာကိုယ္အေနအထား ေျပာင္းလဲပံု အဆင့္ဆင့္

၁) Floating head ကေလးေခါင္း မဝင္ေသးသည့္အဆင့္။ ေခါင္းအား မိခင္၏ ဆီးစပ္ေနရာတြင္ လႈပ္ၾကည့္၍ ရေသးသည္။ ေမြးလမ္းထဲ ဆင္း မလာေသး။ (ပံုအေသး) ကေလး၏ ဦးေခါင္းခြံ အ႐ိုးဆက္မ်ား သည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္းအဝတြင္ ၄၅ ဒီဂရီခန္႔ ေစာင္းေနသည္။
၂) Descent and Engagement ေအာက္သို႔ဆင္းျခင္း၊ ကေလး ဦးေခါင္းသည္ သားအိမ္အဝတြင္ က်က်နန လာေရာက္ ထိစပ္လာ သည္။ ေမြးေနစဥ္ တေလွ်ာက္လံုး မိခင္သားအိမ္ ႂကြက္သားမ်ား၏ ညွစ္အားေၾကာင့္ ကေလးသည္ ေအာက္ဖက္သို႔ ဆင္းဆင္းလာသည္။ ကေလးသည္ ေမးႏွင့္ ရင္ပတ္ ထိေနေအာင္ လည္ပင္းကို ငိုက္၊ ေခါင္း ေကြးလ်က္ က်ယ္ေနေသာ သားအိမ္အဝထဲသို႔ ဝင္လာေတာ့မည္။ (ပံုအေသး) ဦးေခါင္းခြံအ႐ိုး ဆက္မ်ားသည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္းအဝတြင္ ၄၅ ဒီဂရီခန္႔ ေစာင္းေနဆဲ ျဖစ္သည္။

၃) Flexion ဦးေခါင္းငိုက္၍ေကြးျခင္း၊ သားအိမ္၏အေပၚထိပ္ပိုင္းက ေအာက္သို႔ ဖိေပးေနစဥ္ မပြင့္ေသးေသာ သားအိမ္အဝ၏ ခုခံေနမႈ ေၾကာင့္ ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ အတတ္ႏိုင္ဆံုး ေကြးလာသည္။ ေခါင္း ေမြးလမ္းထဲ ဆင္းလာသည္။ အနည္းငယ္ လည္လာသည္။ ကေလး၏ ငယ္ထိပ္သည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္းအဝတြင္ ေရွ႕-ေနာက္ ျဖစ္ လာေတာ့မည္။ (ပံုအေသး) ေနာက္ေစ့သည္ ေရွ႕ဖက္ဆီ လွည့္လာ ေတာ့မည္။

၄) Internal rotation အထဲတြင္လွည့္ျခင္း၊ ကေလးအား ေအာက္သို႔ တြန္းပို႔ေပးေနစဥ္ ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏တင္ပဆံုတြင္း အခင္းအက်င္း မ်ားအရ လည္လာေစသည္။ ၎ေအာက္ခံမ်က္ႏွာျပင္မွာ ပုခက္ကဲ့သို႔ ရွိသည္။ ထိုသို႔ ျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ ကေလး၏လည္ပင္း လည္သြားရၿပီး၊ ဦးေခါင္းသည္ ၎၏ပခံုးႏွင့္ တသားတည္း မရွိေတာ့ေခ်။ ကေလး၏ မ်က္ႏွာသည္ မိခင္၏ ေနာက္တည့္တည့္ မ်က္ႏွာမူ ျဖစ္လာမည္။ ကေလးေခါင္းလည္သျဖင့္ ကေလး၏ငယ္ထိပ္သည္ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုး ေအာက္မွာ ေရာက္လာသည္။

၅) Extension of the head ဦးေခါင္းအားဆန္႔ထုတ္ျခင္း၊
ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုးေအာက္မွ ဆန္႔ထြက္လာ ကာ ေခါင္းေမာ့လ်က္ ေမြးဖြါးလာသည္။ (ပံုအေသး) ေနာက္ေစ့သည္ မိခင္၏ ဆီးစပ္ရိုးတည့္တည့္ ျဖစ္လာသည္။

၆) Restitution ဦးေခါင္းအား ကိုယ္ႏွင့္ အလိုက္သင့္ရန္လည္ျခင္း၊ ေခါင္းေမြးဖြါးလာၿပီး၊ အထဲရွိစဥ္က ကေလး ဦးေခါင္းသည္ ထြက္ခါနီး၌ အနည္းငယ္ ေဘးသို႔ လွည့္ခဲ့ရသည္ကို ျပန္ျပင္လိုက္သည္။ ထိုအခါ ဦးေခါင္းႏွင့္ ပခံုးတို႔ တသားတည္း ျပန္ျဖစ္လာသည္။ (ပံုအေသး) ၄၅ ဒီဂရီ ျပန္ လည္သြားျခင္း ျဖစ္သည္။

၇) Internal rotation of the shoulders အထဲ၌ ပခံုးလည္ျခင္း၊ ကေလးဦးေခါင္း ထြက္ၿပီးခ်ိန္ အထဲတြင္ က်န္ေနေသးသည့္ ပခံုးသည္ ဦးေခါင္း ထြက္ခါနီးကကဲ့သို႔ အတြင္းလွည့္ျခင္း ျဖစ္လာသည္။ ထို႔ ေၾကာင့္ ပခံုးတဖက္က အျခား တဖက္ထက္ ေရွ႕ေရာက္လာသည္။ ဖခံုးတဖက္သည္ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုး ေအာက္၌၎၊ အျခားတဖက္က မိခင္၏ မီးေညွာင့္႐ိုးဖက္၌၎ ရွိလာသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ထြက္ၿပီးသား ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ ေပါင္တဖက္ဖက္သို႔ မ်က္ႏွာမူသြား သည္။ ေရွ႕ပခံုး ေမြးလာၿပီ။

၈) Lateral flexion ေဘးသို႔ေကြးျခင္း၊ ေရွ႕ပခံုးက စထြက္သည္။ ေနာက္ပခံုးလည္း အလားတူ လိုက္ထြက္လာသည္။ ထိုျဖစ္စဥ္သည္ ကေလး၏ ခႏၶာကိုယ္သည္ ေဘးတဖက္သို႔ ေကြး၍ျဖစ္ရသည္။ က်န္ ကိုယ္ႏွင့္ ေျခေထာက္မ်ား ဆက္၍ အလြယ္တကူ ေမြးလာမည္။

13. ေမြးဖြားျခင္း အက်ဥ္းခ်ဳပ္ Summary of labor
• ခန္႔မွန္းေမြးမည့္ရက္ EDD ၏ ေရွ႕ ၁ ပါတ္၊ ေနာက္တပါတ္အတြင္း ေမြးမည္။
• First Para (Primigravida) သားဦးသည္ ၁၂-၂၄ နာရီ ၾကာတတ္ၿပီး၊ ေမြးဖူးသူမ်ား ၆-၁၂ နာရီၾကာတတ္သည္။
• ပိုးသန္႔ၿပီးေသာ ပစၥည္း ကရိယာမ်ား အဆင္သင့္ လုပ္ထားပါ။ ခ်က္ႀကိဳး ညွပ္ရန္ (ေဖါ့ဆက္ပ္) ၂ ေခ်ာင္း၊ ကပ္ေၾကး၊ ခ်က္ႀကိဳးညွပ္ကလစ္၊ ခြ်ဲစုတ္စက္၊ အိုင္အိုဒင္း ၂% ေဆးရည္၊ ဝါဂြမ္း၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္းခ်ဲ႕ေမြးေပးရန္ ပစၥည္မ်ား၊ ထံုေဆး၊ ေဆးထိုးအပ္၊ ခ်ဳပ္ႀကိဳးမ်ား၊ (ဒက္ေတာ) ေဆးရည္၊ ကေလးေမြး (ေဖါ့ဆက္ပ္)၊ ေရေႏြး၊ ဆီးျခဴပိုက္၊ ေက်ာက္ကပ္ပံုခြက္၊ ကေလးအႏွီး။
• ဗိုက္နာျခင္းသည္ အစပိုင္းက နာခ်ိန္တို၍ နားခ်ိန္ၾကာမည္။ ထို႔ေနာက္ နားခ်ိန္တို၍ နာခ်ိန္ ပိုၾကာလာရမည္။ ယင္းျဖစ္စဥ္အား မွတ္သားေနရမည္။
• ဗိုက္တကယ္ နာ-မနာကို မိခင္၏ဝမ္းဗိုက္ေပၚ ဆရာမ၏ လက္ဝါး တင္ထားကာ သားအိမ္တင္းလာမွ သားအိမ္ ညွစ္သည္ဟု မွတ္ပါ။ အနာခံစားမႈ လူတေယာက္ႏွင့္ တေယာက္ မတူပါ။
• အဆင့္တိုင္း၌ ေမြးလမ္းေၾကာင္းကို မၾကာမၾကာ စမ္းသပ္ေနရမည္။ သို႔ေသာ္ ေသြးဆင္းပါက မစမ္းပါႏွင့္။ APH အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ျဖစ္ပါက ေသြးပိုထြက္ေစမည္။
• အဆင့္တိုင္း၌ မိခင္ႏွင့္ ကေလးတို႔၏ ႏွလံုးခုန္သည္ကို မျပတ္စစ္ေဆးပါ။ ေႏွးျခင္း-ျမန္ျခင္းသည္ မေကာင္း။
• မိခင္၏ ေသြးဖိအားကိုလည္း စစ္ေဆးေနပါ။ ေမြးေနစဥ္ ေသြးေၾကာထဲ ေဆးသြင္းထားေပးႏိုင္သည္။ ေရဓါတ္၊ ဆားဓါတ္ ျဖည့္ရန္ႏွင့္ အေၾကာေဆး သြင္းေပးႏိုင္သည္။ အစာ မစားေစပါက အန္ျခင္းကို သက္သာမည္။ သို႔ေသာ္ အက္စစ္ပ်ယ္ေဆးေပးရမည္။
• မေမြးမီ ေသြးအနည္းငယ္ႏွင့္ အက်ိအခြ်ဲေရာ၍ ဆင္းသည္ကို Show (ရွိဳး)ဟု ေခၚသည္။
• ကေလး ထြက္ခါနီးလ်င္ ေရႁမႊာေပါက္မည္။ တခ်ိဳ႕က ေရႁမႊာေစာ၍ ေပါက္ၿပီး။ အခ်ိဳ႕က ေရႁမႊာေပါက္သည္ႏွင့္ ကေလးထြက္မည္။
• ေရႁမႊာေပါက္ၿပီး၊ မေမြးေသးပါက အျမန္ေမြးေစသည့္ နည္းလမ္းမ်ား သံုးရမည္။ Oxytocin (Syntocinon) drip သြင္းေပးရသည္။ Antibiotic ေဆးေပးရမည္။
• ေရႁမႊာေရကို ၾကည့္ပါ။ ၾကည္လင္ေနရမည္။ မေကာင္းသည့္ အနံ႔မရွိရ။ အေရာင္စိမ္း၊ ညစ္ၿပီးအနံ႔မေကာင္းပါက ကေလး နစ္မြန္းေနသည္ဟု မွတ္ပါ။ အထဲတြင္ ကေလးဝမ္းသြားျခင္း (Meconium) ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။
• ကေလး ထြက္လ်င္ ထြက္ခ်င္း ခြ်ဲစုတ္ေပးျခင္း၊ ေလမႈတ္ေပးျခင္း၊ ေအာက္စီဂ်င္ေပးရန္ လိုႏိုင္သည္။
• ကေလးေမြးကာနီး မိခင္ေလာင္းအား ေပးသင့္သည့္ ေဖ်ာ္ရည္။ Labourade recipe = ပ်ားရည္ ၁/၄ ခြက္၊ ဆား ၁/၂ ဇြန္း။ သံပုရာရည္ ၁/၃ ခြက္၊ (ကယ္လ္စီယံ)ႏွင့္ (မဂၢနီဆီယန္) ၁ ျပားစီ။ ေရေအး ၁ လီတာ။
• အခ်ိန္လြန္ေသာ္လည္း မေမြးေသးျခင္း၊ ၄၁-၄၃ ပါတ္အထိ မေမြးေသးပါက ေနာက္က်သည္။ ျပႆနာမႀကီးပါ။ ကေလး ေကာင္း-မေကာင္း ၾကည့္ပါ။ လိုအပ္လ်င္ ေမြးေအာင္လုပ္ေပးပါ။
• ဒုတိယအဆင့္၌ ကေလးေခါင္းသည္ အခ်ိန္ ေတာ္ေတာ္ၾကာမွ ထြက္လ်င္ ဦးေခါင္း၏ ဦးေရခြံ Scalp သည္ ေရာင္လာေသာေၾကာင့္ Caput succedaneum ေခၚ ေဗာင္းထုပ္ကဲ့သို႔ ေဖါင္းလ်က္ ေမြးလာမည္။ ၁ ပါတ္ အတြင္း အလိုအလို ေလွ်ာ့သြားမည္။

14. Episiotomy ေမြးလမ္းေၾကာင္းခ်ဲ႕ေမြးေပးျခင္း
သားဦးတြင္ လုပ္ေပးရတတ္သည္။ ထြက္လာေတာ့မည့္ ကေလး ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ ေမြးလမ္းအဝႏွင့္ တင္းၾကပ္ ေနသည္ဟု စမ္းသပ္ေတြ႔ရွိပါက လုပ္ေပးရမည္။ သားအိမ္အဝ လံုးဝပြင့္၍ ကေလး၏ ဦးေခါင္း ထြက္ခါနီးမွ လုပ္ေပးရမည္။ ပိုးသန္႔ေဆးမ်ား လိမ္းၿပီးေနာက္ ထံုေဆး ထိုးေပးၿပီး၊ ေမြးလမ္း အဝ၏ ေအာက္ပိုင္း အလယ္ေနရာမွေန၌ ေဘးတဖက္သို႔ ၄၅ ဒီဂရီ ေစာင္းကာ ၂ လကၼခန္႔ ကပ္ေၾကးျဖင့္ ကိုက္ေပးရသည္။ (၁) အတြင္းဆံုးက ေမြးလမ္းေၾကာင္း အေရျပား၊ (၂) အထဲက ႂကြက္သားႏွင့္ (၃) အျပင္အေရျပား၊ သံုးမ်ိဳးတို႔ ပါဝင္သည္။

ျပန္ခ်ဳပ္လ်င္လည္း ယင္းအလႊာ သံုးမ်ိဳးကို အစီအစဥ္အတိုင္း (၁) ေမြးလမ္းေၾကာင္း အေရျပားအား Catgut 3/0 ျဖင့္၎၊ (၂) အထဲက ႂကြက္သားအား Catgut 2/0 ျဖင့္၎၊ (၃) အျပင္ အေရျပားအား အပ္ခ်ည္ သို႔မဟုတ္ ပိုးႀကိဳး သို႔မဟုတ္ ႏိုင္လြန္ႀကိဳးျဖင့္၎ ခ်ဳပ္ေပးရသည္။ အခ်င္းထြက္ၿပီးလ်င္ ၿပီးခ်င္း ခ်ဳပ္ေပးရသည္။ ခ်ဳပ္႐ိုးကို (အင္တီ-ဆက္ပတစ္) ေဆး ရည္ျဖင့္ ေန႔စဥ္ႏွင့္ ဝမ္းသြား-ဆီးသြားၿပီးတိုင္း ေဆးေပးရမည္။ အနာမရင္းေစရန္ ပဋိဇီဝေဆးေပးရမည္။ အနာ သက္သာ ေစရန္ ေဆးလည္း ေပးရမည္။ ၅-၇ ရက္ၾကာလ်င္ အျပင္ဆံုး အေရျပားခ်ဳပ္သည့္ ခ်ဳပ္႐ိုးကို ေျဖေပးရမည္။

Perineal Tear and Repair ေမြးဖြားၿပီး စုတ္ၿပဲျခင္းကို ခ်ဳပ္ေပးျခင္း
ေမြးေပးစဥ္ အဆင္မသင့္ပါက ေမြးလမ္းအဝ စုတ္ၿပဲသြားတတ္သည္။ ေမြးလမ္းေၾကာင္းေအာက္ အလယ္ေနရာမွ စအို ဆီသို႔ စုပ္ၿပဲသြားတတ္သည္။
1. အဆင့္(၁) ေမြးလမ္းေၾကာင္းအေရျပားစုတ္ျခင္း၊
2. အဆင့္(၂) ေမြးလမ္းေၾကာင္းအေရျပားႏွင့္ ႂကြက္သားစုတ္ျခင္း၊
3. အဆင့္(၃) ေမြးလမ္းေၾကာင္းအေရျပား။ ႂကြက္သားႏွင့္ စအိုထိန္း Anal sphincter စုတ္ျခင္း၊
4. အဆင့္(၄) ေမြးလမ္းေၾကာင္းအေရျပား။ ႂကြက္သား၊ စအိုထိန္း ႏွင့္ အစာေဟာင္းအိမ္အကာ Rectum စုတ္ျခင္း၊

Episiotomy ခ်ဳပ္နည္းအတိုင္း ခ်ဳပ္ေပးရသည္။ အနာက်က္သည္အထိ ဝမ္းခ်ဳပ္ေစရန္ လုပ္ေပးသင့္သည္။
1. ေမြးလမ္းေၾကာင္းအေရျပားအား ဆက္တိုက္နည္းျဖင့္ ခ်ဳပ္ေပးျခင္း၊ Catgut 3-0 continuous suture
2. ႂကြက္သားအား တေခ်ာင္းျခင္းနည္းျဖင့္ ခ်ဳပ္ေပးျခင္း၊ Catgut 2-0 Interrupted suture
3. အစာေဟာင္းအိမ္ စုတ္ျခင္းအား တေခ်ာင္းျခင္းနည္းျဖင့္ ခ်ဳပ္ေပးျခင္း၊ Catgut 2-0 Interrupted suture
4. စအိုအား ထိန္းသည့္ႂကြက္သားဝိုင္းအား တေခ်ာင္းျခင္းနည္းျဖင့္ ခ်ဳပ္ေပးျခင္း Catgut 0 Interrupted suture
5. အေရျပားအား တေခ်ာင္းျခင္းနည္းျဖင့္ ခ်ဳပ္ေပးျခင္း၊ Thread or Silk Interrupted suture

15. အခ်င္းအား လက္ျဖင့္ထုတ္ေပးရျခင္း၊ Manual removal of placenta

အခ်င္းသည္ ေတာ္ေတာ္ႏွင့္ မက်ပါက လက္ျဖင့္ ထုတ္ယူရမည္။ လက္တဖက္က ခ်က္ႀကိဳးတေလွ်ာက္မွေန၍ ေမြးလမ္း ေၾကာင္းထဲ၊ ထို႔ေနာက္ သားအိမ္ထဲ သြင္းပါ။ က်န္လက္တဖက္က ဗိုက္အေပၚမွေန၍ သားအိမ္၏ ထိပ္ပိုင္းအား ထိန္းထား လ်က္၊ အထဲလက္က အခ်င္းကို ေျဖးေျဖးခ်င္း ဆြဲထုတ္ရသည္။ အခ်င္းကိုလည္း ခြါယူရတတ္သည္။ လိုအပ္လ်င္ ေမ့ေဆး၊ အိပ္ေဆးေပးရသည္။ အခ်င္းခ်ေနစဥ္ ခ်က္ႀကိဳးျပတ္သြားပါကလည္း ဤနည္းအတိုင္း လုပ္ေပးရသည္။ အခ်င္းအပိုင္းအစ က်န္ေနပါက ေသြးဆင္းမ်ားမည္။ အခ်င္းထြက္ၿပီးပါက Oxytocin 10 ထိုးေပးပါ။ BP, Pulse စစ္ေဆးပါ။ လိုအပ္လ်င္ ေသြး၊ 5D, RL သြင္းေပးရမည္။

16. ေမြးဖြားၿပီးေနာက္ေစာင့္ေရွာက္ေပးျခင္း Postdelivery (postpartum) period (PN Care)
ေမြးၿပီး ၆-၈ ပါတ္ကာလကို ေခၚသည္။ ဆီးအိမ္၊ ေက်ာက္ကပ္၊ ရင္သားေရာင္ျခင္းတို႔ ျဖစ္တတ္သည္။ ႏို႔ေရာင္ျခင္း၊ ႏို႔နာျဖစ္ျခင္း၊ အေနအထိုင္ခက္ျခင္း၊ နာက်င္ျခင္း၊ လိပ္ေခါင္းျဖစ္ျခင္း၊ ႐ုပ္ပိုင္းအေျပာင္းအလဲမ်ား ျဖစ္ျခင္း။

PPH ေခၚ ေမြးၿပီးေသြးသြန္ျခင္း၊ ၅-၁၅% ျဖစ္တတ္သည္။ သာမန္အားျဖင့္ ျပႆနာမရွိ။ အခ်င္းအစအန က်န္ျခင္း၊ သားအိမ္ညွစ္အား မမွန္ျဖစ္ျခင္း၊ ေသြးမတိတ္ေရာဂါရွိေနျခင္း၊ ထိခိုက္မိျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ ေသြးအဆင္းမ်ားပါက (ေရွာ့ခ္) ရႏိုင္သည္။ Oxytocin ေဆးသံုးရမည္။ အခ်င္းခ်လ်င္ ဂ႐ုစိုက္ရမည္။ လိုအပ္လ်င္ လက္ျဖင့္ ထုတ္ေပးရမည္။ အခ်င္းကို စစ္ေဆးရမည္။ ခ်က္ႀကိဳးကို ေစာစီးစြာျဖတ္ရမည္။ ေသြးသြင္းရန္လိုႏိုင္သည္။ ေနာက္ဆံုး ခြဲစိတ္လ်က္ သားအိမ္ သြား ေသြးလႊတ္ေၾကာကို ခ်ည္ေပးရတတ္သည္။

Lochia (ေလာခီရာ) ေမြးဖြားၿပီး အရည္ဆင္းျခင္း အေရာင္နီသည္။ ၂-၃ ရက္ေနာက္ ပန္းေရာင္ျဖစ္လာသည္။ ၁ဝ ရက္ ေနာက္ပိုင္း အျဖဴေရာင္။ အဝါေရာင္ျဖစ္လာသည္။ နည္းနည္းလာမည္။ ၇-၁ဝ ရက္ထက္မပို။

ရာသီ ျပန္ဆင္းျခင္း ၇-၉ ပါတ္ေနလ်င္ ရာသီျပန္ဆင္းမည္။ အစတြင္ ရက္တို၍ နည္းမည္။ ေနာက္ပံုမွန္ ျဖစ္မည္။ ႏို႔တိုက္ေနလ်င္ ၾကာမွ ဆင္းႏိုင္သည္။ ဆက္တိုက္ ကိုယ္ဝန္ရွိသြားတတ္ေသးသည္။

သတိေပးခ်က္မ်ား အပူခ်ိန္ ၁ဝ၄။ ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ ဆီးပူဆီးေအာင့္ျခင္း၊ ေသြးဆင္းမ်ားလြန္းျခင္း၊ ရင္ဘတ္နာျခင္း ေခ်ာင္း ဆိုးျခင္း၊ ႏို႔နာ၍ ေရာင္ျခင္း၊ မီးဖြားရာေနရာပတ္ဝန္းက်င္က အလြန္နာျခင္း။

17. ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ ေမြးဖြါးျခင္း Complicated labor
• Fetal Distress ဗိုက္ထဲကကေလး ဒုကၡေရာက္ျခင္း ေအာက္စီဂ်င္မဝျခင္းကိုဆိုလိုသည္။ ကေလးႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ေျပာင္းမည္။ ေရႁမႊာေရ ေနာက္မည္။ ရက္ေနာက္က် ေမြးလ်င္လည္း ျဖစ္တတ္သည္။ ကေလးျမန္ျမန္ေမြးေအာင္ လုပ္ေပးရမည္။
• Breathing Problems အသက္မရွဴသည့္ျပႆနာ။ ခြ်ဲစုပ္ျခင္း ေလမႈတ္သြင္းေပးျခင္း၊ အဆုပ္ကိုဖိေပးျခင္း၊ ေအာက္စီဂ်င္ေပးျခင္းတို႔ လုပ္ေပးရမည္။
• Prolapsed Umbilical Cord မေမြးမီ ခ်က္ႀကိဳးႀကြံထြက္လာျခင္း၊ ၁ဝဝဝ လ်င္ ၁ ေယာက္ျဖစ္တတ္သည္။ ကေလးဆီ ေသြးမေလွ်ာက္ျဖစ္တတ္သည္။ ႀကိဳးစားမရက ခြဲေမြးရတတ္သည္။
• Nuchal Cord ခ်က္ႀကိဳး လည္ပင္းပတ္ေနျခင္း၊ ျပႆနာ မႀကီးတတ္ပါ။
• Shoulder dystocia ေခၚ ကေလးပခံုး မေမြးႏိုင္ျခင္း။ သားဖြါး-မီးယပ္ဆရာဝန္၊ ေမ့ေဆးဆရာဝန္၊ ကေလး ဆရာဝန္မ်ား အကူအညီေတာင္းပါ။ မိခင္ကုိ ေပါင္ရင္းအား သူမ၏ ဗိုက္ဆီသို႔ ဦးတည္လ်က္ အတတ္ႏိုင္ဆံုး အေကြးခိုင္းပါ။ ဆီးစပ္ေနရာကို ေအာက္သို႔ ဖိေပးပါ။ ကေလး၏ေရွ႕ပခံုးကို ဖိခ်ေပးပါ။ ကေလး၏ပခံုးအား အလိုက္သင့္ေရြ႕ေပးပါ။ တခါတရံ ေနာက္ပခံုးကို အရင္ေမြးယူရတတ္သည္။ တခါတရံ မိခင္အား ေလးဘက္ ေထာက္အေနအထားျဖင့္ ေမြးယူရတတ္သည္။ ေနာက္ဆံုးမရလ်င္ ကေလးေခါင္းအား အထဲျပန္ထည့္သြင္းၿပီး ဗိုက္ခြဲေမြးေပးရတတ္သည္။ တခါတရံ ကေလး၏ ညွပ္႐ိုးကို ခ်ိဳးေပးၿပီး ေမြးယူရတတ္သည္။ တခါတရံ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုးအဆက္ကို ျဖတ္ေပးၿပီး အထြက္ေခ်ာင္ေစကာ ေမြးေပးရတတ္သည္။
• Risk Factors During Pregnancy ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ေတြ႔ႏိုင္ေသာ အႏၲရာယ္မ်ား၊ အသက္ ၁၅ ႏွစ္ေအာက္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္လ်င္ PET ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ား၊ အေလးခ်ိန္ မျပည့္သည့္ကေလးေမြးႏိုင္။ အသက္ ၃၅ ႏွစ္အထက္ ျဖစ္လ်င္ ေသြးဖိအားမ်ားတတ္၊ ဆီးခ်ိဳျဖစ္တတ္သည္။ ျပႆနာမ်ားတတ္သည္။ ေပါင္ခ်ိန္ ၁ဝဝ ေအာက္မိခင္ ျဖစ္ပါက ကေလးေပါင္ခ်ိန္ နည္းတတ္သည္။ ဝလြန္းသည့္ မိခင္၏ ကေလးလည္း ဝတတ္သည္။ PET ျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားသည္။ မိခင္၏အရပ္ ၅ ေပထက္နိမ့္ပါက CPD အ႐ိုးကြင္းက်ဥ္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။
• Problems in a Previous Pregnancy ယခင္ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္က ျပႆနာမ်ား ယခင္ ကေလးေမြးစဥ္က ျပႆနာ ရွိလ်င္ ေနာက္ကိုယ္ဝန္မ်ားလည္း ခက္တတ္။ ဆီးခ်ိဳရွိသည့္မိခင္မွ ဝလြန္းေသာကေလးေမြးတတ္။ RH မတည့္က ကေလးကို ေသြးလဲေပးရမည္။ ကေလးအေမြးမ်ားက သားအိမ္ညွစ္အား ေလွ်ာ့တတ္သည္။
• Disorders Present Before Pregnancy ကိုယ္ဝန္မေဆာင္မီ ရွိေနေသာ ျပႆနာမ်ား ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေသြးတိုး ေရာဂါ၊ ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊ အတက္ေရာဂါ၊ လိင္မွတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳးေရာဂါ၊ အသဲ၊ သည္းေျခလမ္းေရာဂါ၊ ပန္းနာ၊ မတည့္သည့္ေရာဂါ၊ ေလးဘက္နာေရာဂါ၊ သားအိမ္အလံုး၊ ကင္ဆာ၊ စသည္ရွိလ်င္ အထူးဂ႐ုစိုက္ ေမြးေပးရမည္။

18. ေမြးကခါစကေလး Newborn baby

ေမြးကခါစကေလး၏ အလိုလိုတံု႔ျပန္မႈ ၃ မ်ိဳး
၁) အသံ ျပင္းျပင္းေပးပါက လက္-ေျခမ်ား ဆန္႔ထုတ္တတ္သည္။ (ေမာ႐ိုး-ရီဖလက္စ္) ဟုေခၚသည္။
၂) ပါးတဖက္ကို ထိေပးပါက ၎ဖက္သို႔ ေခါင္းလွည့္လာသည္။
၃) ပါးစပ္ထဲ တခုခုထည့္က စုပ္တတ္သည္။

Apgar scoring system (အက္ပ္ဂါ စကိုး) အမွတ္ေပးစနစ္ျဖင့္ ကေလး၏ အေျခအေနအား အကဲျဖတ္ျခင္း
လကၡဏာ ဝ မွတ္ ၁ မွတ္ ၂ မွတ္
အေရာင္ ျပာေျဖာ့ ကိုယ္ပန္းေရာင္၊ ေျခ-လက္ျပာ ပန္းေရာင္
အသက္ရွဴျခင္း မရွိ ေႏွးေႏွးရွဴ၊ ၁ မိနစ္ ၄ဝ ေအာက္ရွဴ အသံက်ယ္ငို၊ ၁ မိနစ္ ၄ဝ ရွဴ
ႏွလံုးခုန္ျခင္း မရွိ ၁ မိနစ္ ၁ဝဝ ေအာက္ခုန္ ၁ မိနစ္ ၁ဝဝ ခုန္
ႂကြက္သား ေျပာ့ ေျခေထာက္သာလႈပ္ ေကာင္းစြာလႈပ္ရွား
ထိေတြ႔မႈအားတံု႔ျပန္ျခင္း မရွိ နည္းနည္းရွိ ေကာင္းစြာတံု႔ျပန္

၈-၁ဝ မွတ္ ေကာင္းသည္။ ၅-၇ မွတ္ သင့္သည္။ ၃-၄ မွတ္ ညံ့သည္။ ဝ-၂ မွတ္ ဆိုးသည္။

19. ေစာၿပီးေမြးေပးျခင္း ႏွင့္ ျမန္ျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးျခင္း၊ Induction and augmentation of labour Assisted Delivery

ကေလးအား ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွ ေမြးလာႏိုင္မည္ဟု ဆံုးျဖတ္ပါက၊
1. ေမြးခ်ိန္ထက္ေစာ၍ ေမြးေပးလလ်င္ Oxytocin/Syntocinon (Pitocin) 10 Units in drip သြင္းေပးရသည္။
2. ကေလးအေမြးမ်ားသူမ်ား၊ ညွစ္အားနည္းသူမ်ာအားလည္း ေပးႏိုင္သည္။
3. Artificial (Early) rupture of membranes (ARM) ေရႁမႊာကို ေစာ၍ ေဖါက္ေပးျခင္း။
4. ကေလးဦးေခါင္းအား Forceps delivery ညွပ္ဆြဲ ေမြးေပးျခင္း၊
5. Vaccum extraction ေလစုပ္စက္ျဖင့္ ဆြဲေပးျခင္း။

20. တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း Breech Presentation
ကေလးသည္ ေမြးဖြားသည့္ လမ္းေၾကာင္း၌ ေခါင္း မဟုတ္ဘဲ၊ တင္ပါးဆံုႏွင့္ ရွိေနျခင္းကို ေခၚသည္။ ၃-၄% ေသာ ကိုယ္ဝန္သည္ တင္ပါးဆံုႏွင့္ ရွိသည္။ ဂ႐ုတစိုက္ ေမြးယူ၍ရသည္။ သို႔ေသာ္ ကေလးႏွင့္ ခ်က္ႀကိဳးတို႔အား ထိခိုက္ ဒဏ္ရာ ရတတ္သည္။ ကုိယ္ဝန္ႏုစဥ္ တင္ပါးဆံု ျပဳေသာ္လည္း ေနာက္တြင္ ေခါင္းသို႔ လွည့္လာတတ္သည္။ ၇ဝ% သည္ ေပါင္ေကြး၊ ဒူးဆန္႔ေနသည္။ ၁ဝ% က ေပါင္ေရာ ဒူးပါေကြးေနသည္။ ၂ဝ% က ေပါင္တဖက္ သို႔မဟုတ္ ၂ ဖက္လံုး ဆန္႔ေနသည္။ ေျခတဖက္ ထြက္ျခင္း ျဖစ္ပါက ခြဲေမြးရမည္။ လမေစ့ ကေလး အသက္ရွင္ရန္လမ္း မရွိက ေမြးလမ္းမွပင္ ေမြးေပးႏိုင္သည္။

Breech အား ဝမ္းဗိုက္အျပင္ဖက္မွလွည့္ေပးျခင္း External cephalic version
တင္ပါးဆံုျပဳေနျခင္းအား ကိုယ္ဝန္ရွိေနစဥ္ ေခါင္းျပဳေစရန္ လွည့္ေပးႏိုင္သည္။
သို႔ေသာ္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းက ေသြးယိုေနသူ၊ အခ်င္းက သားအိမ္ဝ ေရာက္ေန သူ၊ ကေလးေသးလြန္းသူ၊ ေရႁမႊာေရ နည္းလြန္းသူ၊ ကေလးႏွလံုးခုန္ မမွန္သူ၊ ေရႁမႊာ ေစာေပါက္ထားသူ၊ အမႊာကုိယ္ဝန္မ်ားကို လုပ္ေပး၍မရ။

ေမြးမည့္ရက္ႏွင့္ နီးေနသူ၊ ေရႁမႊာေရ လံုေလာက္သူ၊ ကေလး အေလးခ်ိန္ မနည္းသူ၊ ကေလး အေမြးမ်ားသူ၊ အခ်င္းပံုမွန္ ျဖစ္သူမ်ားအား လုပ္ေပးပါက ေအာင္ျမင္မည္။ ၆၅% ေအာင္ျမင္သည္။

Breech အား ဝမ္းဗိုက္အျပင္ဖက္မွ လွည့္ေပးျခင္း၏ အႏၲရာယ္မ်ား
ကေလးေစာေမြးျခင္း၊ ေရႁမႊာေစာေပါက္ျခင္း၊ ေသြးထြက္ျခင္း (ကေလး၊ မိခင္)၊ ကေလးဒုကၡေရာက္ျခင္း၊ ျပင္ေပးၿပီးမွ ျပန္ျဖစ္ျခင္း။

Breech ကိုယ္ဝန္ ေအာက္ပိုင္း ေမြးေပးျခင္း
သားအိမ္အဝ လံုးဝပြင့္ၿပီး၊ ကေလး၏ တင္ပါးသည္ ေမြးလမ္းထဲ ဆင္းလာသည္ ႏွင့္ မိခင္အား ဗိုက္နာလ်င္ ညွစ္ရန္ေျပာပါ။ လိုအပ္ပါက ေမြးလမ္းေၾကာင္း အဝအား ခ်ဲ႕ေပးပါ။ ကေလး၏ တင္ပါး စေမြးလာမည္။ ေခါင္းေမြး သကဲ့သို႔ လည္မည္။ ကေလး၏ တင္ပါးကို ကိုင္ပါ။ ဆြဲမထုတ္ပါႏွင့္။ ပဌမ ေျခတဖက္ ေမြးေပးပါ။ ဒူးဆစ္ကို ေကြးေအာင္ ျပင္ေပးပါ။ ေျချခင္းဝတ္အား ကိုင္၍ ဝမ္းဗိုက္ေရွ႕မွ ေမြးေပးပါ။ ေနာက္ ေျခတဖက္ကိုလည္း ေမြးေပးပါ။ ကေလး၏ တင္ပါးကို မိမိ၏ လက္ႏွစ္ဖက္ႏွင့္ ကိုင္ပါ။ ခါး၏ ေအာက္ပိုင္းအထိ ထြက္လာ မည္။ ခႏၶာကိုယ္အား ဖိမကိုင္ပါႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္၊ အသဲတို႔အား ထိခိုက္ေစႏိုင္ သည္။ ထို႔ေနာက္ ပခံုးကို ျမင္ရမည္။

Breech ကိုယ္ဝန္ လက္မ်ားေမြးေပးျခင္း
လက္မ်ား အလိုလို ထြက္လာပါေစ။ လိုအပ္ပါက ရင္ဘတ္ေရွ႕မွ ထြက္ေစရန္ ကူညီေပးပါ။ ကေလး၏ ေျခေထာက္ကိုကိုင္လ်က္ မိခင္၏ ဝမ္းဗိုက္ဆီသို႔ ျမွင့္-ႏွိမ့္ေပးျခင္းျဖင့္ ကေလးလက္မ်ားေမြးရန္လြယ္ကူေစသည္။ မိမိ၏ လက္ေခ်ာင္း ၁-၂ ေခ်ာင္းအား ကေလး၏ တေဒါင္ဆစ္ အေကြးပိုင္းထဲ ထည့္၍ ကေလး၏ လက္အား ေကြးထားေစကာ ကေလး၏ မ်က္ႏွာ၏ ေရွ႕မွ ေမြးထုတ္ေပးရမည္။ ေနာက္လက္ တဖက္ကို ဆက္ေမြးေပးပါ။

ကေလးဦးေခါင္းအား ေမြးေပးျခင္း၊ Mauriceau Smellie Veit manoeuvre
ဆရာမ၏လက္အား ကေလး၏ ေပါင္ႏွစ္ဖက္ထဲမွ သြင္း၍ ကေလး၏ ဝမ္းဗိုက္၊ ရင္ဘတ္ေရွ႕မွ မတင္ထားပါ။ ကေလး၏ မ်က္ႏွာသည္ ေအာက္ဖက္ လွည့္ေန သည္။ ကေလး၏ ပါးစပ္ထဲသို႔ မိမိ၏ လက္ညွိဳးအားထည့္ၿပီး၊ လက္မႏွင့္ လက္ ခလယ္တို႔က ကေလး၏ ပါးတဖက္စီေဘးမွာ ထားပါ။ မိမိ၏ က်န္လက္တဖက္ ျဖင့္ ကေလး၏ ပခံုးႏွစ္ဖက္မွကိုင္ပါ။ ကေလး၏ေမး႐ိုးအား ဆြဲခ်လ်က္ ကေလး ၏ ဦးေခါင္းကို ေကြးပါေစ။ ထို႔ေနာက္ ကေလးအား ေအာက္သို႔ ဆြဲယူပါ။ ေနာက္ ဆရာမတဦးက မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုး အထက္နားမွ လက္ျဖင့္ ဖိျခင္းျဖင့္ ကေလး၏ ဦးေခါင္း ေကြးေစေအာင္ အကူအညီ ေပးႏိုင္သည္။

ကေလးဦးေခါင္း ေမြးမရေသးလ်င္ ဆီးျခဴေပးပါ။ ကေလး၏ ကိုယ္အား အဝတ္ျဖင့္ပတ္ထားပါ။ လိုအပ္ပါက (ေဖါ့ဆက္ပ္)ျဖင့္ေမြးေပးရသည္။ တခါတရံ ကေလး၏ ဦးေခါင္းအား မိခင္၏ဝမ္းဗိုက္ ဆီးစပ္အထက္နားမွ ဖိေပးႏိုင္သည္။ တင္ပါးဆံုျပဳ ကေလး ေမြးေပးအၿပီး ကေလးကို ခြ်ဲစုပ္ပါ။ ခ်က္ႀကိဳး ျဖတ္ပါ။ လိုအပ္လ်င္ CPR လုပ္ပါ။ ေအာက္စီဂ်င္ ေပးပါ။

ေမြးၿပီး ၁ မိနစ္အတြင္း Oxytocin 10 units IM ေပးပါ။ ေရာဂါပိုးကာကြယ္ရန္ Ampicillin 2 g IV + Metronidazole 500 mg IV or Cefazolin 1 g IV + Metronidazole 500 mg IV ေပးပါ။

Lovset’s manoeuvre ကေလး၏ လက္မ်ားသည္ ဆန္႔တန္းေနပါက လုပ္ပါ။ ကေလးအား တင္ပါးမွကိုင္၍ ကိုယ္တဝက္ လွည့္ပါ။ ေအာက္ဖက္ဆီသို႔ ဆြဲေပးပါ။ ေနာက္ေက်ာဖက္ ေရာက္ေနေသာ ကေလး၏လက္သည္ ေရွ႕ဖက္ ေရာက္လာကာ ဆန္႔ေနသည့္ ကေလး၏လက္က ထြက္ရန္ လြယ္ကူလာမည္။ မိမိ၏ လက္ေခ်ာင္း ၁-၂ ေခ်ာင္းက ကေလး၏လက္အား ကေလး၏ ေရွ႕မ်က္ႏွာ ဖက္မွေန၍ အသာအယာ ဆန္႔တန္းဆြဲထုတ္ ေပးရမည္။ က်န္လက္ကိုလည္း ေမြးထုတ္ေပးပါ။

ကေလးအား လွည့္ေပး၍မရပါက ေရွ႕ပခံုး (ေနာက္ဖက္တြင္ရွိေသာ ပခံုး) ကို အရင္ ေမြးေပးပါ။ ကေလးအား ေျချခင္း ဝတ္ေနရာမွ အထက္ကို ေျမွာက္ကိုင္ပါ။ ကေလး၏ကိုယ္အား မိခင္၏ေပါင္တဖက္ဆီသို႔ ဆြဲယူပါ။ ကေလး၏ ေနာက္ဖက္ က ဦးစြာ ေတြ႔မည့္ ပခံုးအားေမြးေပးပါ။ ထို႔ေနာက္ ကေလး၏ လက္မ်ားကို ေမြးထုတ္ပါ။ ထို႔ေနာက္ ေျခမ်က္စိက ကိုင္၍ ကေလးအား ေအာက္ဖက္သို႔ ခ်ကာ ဒုတိယပခံုးကို ေမြးေပးပါ။ ဆက္၍ လက္ေမြးေပးပါ။

21. ကေလး တေယာက္မကျဖစ္ျခင္း Multiple Pregnancy
အေလးခ်ိန္မ်ား၊ ဗိုက္အရြယ္ႀကီး၊ ကုိယ္ဝန္ရွိစ လကၡဏာမ်ား Morning sickness ပိုျဖစ္၊ ႏွလံုးခုန္သံ ၁ ခုမက ၾကားရမည္။ အမ်ိဳးထဲမွာ အမႊာေမြးဖူးသူ ျဖစ္တတ္သည္။ အမႊာ ႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္ႏိုင္သည္။
1. Non-identical twins မတူေသာ မ မ်ိဳးဥ ၂ ခုႏွင့္ က်ားသုတ္ပိုး ၂ ခုတို႔မွ သေႏၶတည္ျခင္း။
2. Identical twins တူေသာ မမ်ိဳးဥ ၁ ခုႏွင့္ က်ားသုတ္ပိုး ၁ ခုတို႔မွ သေႏၶတည္ျခင္း။ ကေလးမ်ား၏ ႐ုပ္လကၡဏာ ႏွင့္ စိတ္တို႔လည္း တူညီၾကသည္။
အမႊာကေလးအေနအထားအမ်ိဳးမ်ိဳး

22. ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း Abortion
အလိုအေလွ်ာက္ပ်က္က်ျခင္း၊ Spontaneous Abortion (Miscarriage) ကုသေပးရန္မလို။
အျပည့္အစံုပ်က္က်ျခင္း၊ Complete Abortion ကုသေပးရန္ မလို။
တဝက္တပ်က္ ပ်က္က်ျခင္း၊ Incomplete Abortion D and C လုပ္ေပးရမည္။
ပ်က္က်စဥ္ ပိုးဝင္ျခင္း၊ Septic Abortion ပဋိဇီဝေဆးမ်ား ေပးၿပီးမွ သားအိမ္ျခစ္ရသည္။ ATT ထိုးေပးရမည္။
ဖ်က္ခ်ျခင္း၊ Induced Abortion တမင္တကာ ဖ်က္ျခင္း။

သားအိမ္အဝ ခ်ဲ႕ျခင္း၊ႏွင့္ သားအိမ္ ျခစ္ျခင္း၊ D and C (Dilatation and Curretage) တဝက္တပ်က္ သားပ်က္ျခင္း အတြက္ လုပ္ေပးရသည္။ Utrine sound သားအိမ္တိုင္းတံ၊ Sim’s speculum ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲ ၾကည့္သည့္ ကရိယာ၊ Vulsellum သားအိမ္ဝညွပ္။ Dilator သားအိမ္ဝ ခ်ဲ႕တန္၊ Curette ျခစ္တန္ စသည့္ ကရိယာတို႔ကို အသံုးျပဳရသည္။ သားအိမ္အဝကုိ ခဲ်႕တံျဖင့္ ခဲ်႕ေပးၿပီး၊ သားအိမ္ထဲ ရွိသမွ် တစ္ရွဴးမ်ား ကုန္စင္ေအာင္ အတြင္းမ်က္ႏွာျပင္ အားလံုးကို ျခစ္ထုတ္ေပးျခင္း ျဖစ္သည္။

အျခားနည္းမ်ား။ Manual Vacuum Aspiration (MVA) စုပ္ထုတ္ ေပးနည္း။ ကိုယ္ဝန္ႏုလ်င္ Methotrexate or Mifepristone followed by Prostaglandin ေဆးမ်ားျဖင့္ ဖ်က္ခ်နည္း။ ကိုယ္ဝန္ရင့္လ်င္ Prostaglandin ေဆးျဖင့္ ဖ်က္ ခ်နည္း။

23. ဗိုက္ခြဲေမြးေပးျခင္း၊ Caesarean section
(Cesarean section), C-section or Caesar (LSCS)

ဝမ္းဗိုက္အား ခြဲ၍ ကေလးေမြးေပးျခင္းကို ေခၚသည္။ အမ်ား အားျဖင့္ ဗိုက္ခြဲၿပီးေနာက္ သားအိမ္၏ ေအာက္ပိုင္းကိုခြဲသည္။ Lower Segment Caesarean Section (LSCS) ဟု ေခၚ သည္။ သားအိမ္၏ အေပၚပိုင္းအား ခြဲသည္ကို Classical Caesarean Section (CS) ဟုေခၚသည္။ အေရးေပၚကိစၥမ်ား၊ ေနာက္ထပ္ ကေလးေမြးရန္ မလိုေတာ့ျခင္းတို႔အတြက္ သံုး သည္။ အေကာင္းဆံုးမွာ (LSCS) ျဖစ္သည္။ သားအိမ္ ခ်ဳပ္႐ိုး ပိုခိုင္မာသည္။ ေသြးထြက္နည္းသည္။ အမ်ားဆံုး ၃ ႀကိမ္အထိ ခြဲေမြးႏိုင္သည္။ LA ထံုေဆး။ SA ခါးထဲထိုးရသည့္ ထံုေဆး။ GA ေမ့ေဆး အမ်ိဳးမ်ိဳးသံုးႏိုင္သည္။

ဘာ့ေၾကာင့္ ဗိုက္ခြဲေမြးေပးရသလဲ
1) အခ်ိန္လြန္ မေမြးႏိုင္ျခင္း၊
2) ကေလး ဒုကၡေရာက္ျခင္း၊
3) မိခင္ ဒုကၡေရာက္ျခင္း၊
4) ျပင္းထံေသာ ကိုယ္ဝန္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း
5) ေမြးလမ္းအဝ(ေရယံု)ေရာဂါရွိျခင္း၊
6) ခ်က္ႀကိဳးႀကြံျခင္း၊
7) သားအိမ္ကြဲျခင္း၊
8) ကေလးအေနအထား မမွန္ျခင္း၊
9) အျခားနည္းႏွင့္ေမြးေအာင္လုပ္မရေတာ့ျခင္း၊
10) ကေလးႀကီးလြန္ျခင္း၊
11) CPD အ႐ိုးကြင္းႏွင့္ ကေလးအရြယ္မွ်ျခင္း၊
12) APH အခ်င္းေနရာ မမွန္ျခင္း၊
13) APH အခ်င္းအထဲ၌ကြာျခင္း၊
14) အ႐ိုးကြင္း ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း၊
15) အရင္ကုိယ္ဝန္က ခြဲေမြးခဲ့ရျခင္း၊
16) ေမြးလမ္းေၾကာင္း ဒဏ္ရာမရေစလိုျခင္း၊

24. H mole (Hydatidiform mole)
အခ်င္းက စပ်စ္သီးခိုင္ကဲ့သို႔ျဖစ္ၿပီး ကုိယ္ဝန္ပ်က္က်ျခင္းျဖစ္သည္။ သားအိမ္ ၂ ခါ ျခစ္ေပးရသည္။ ေနာက္ကုိယ္ဝန္ကို ၆ လ ၁ ႏွစ္ၾကာမွ ယူသင့္သည္။ ကေလးမလုိေတာ့သည့္ မိခင္မ်ားအား သားအိမ္ထုတ္ေပးသင့္သည္။

25. ကိုယ္ဝန္ ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း Eclampsia or Toxemia ႏွင့္
ကိုယ္ဝန္ ေသြးဆိပ္ တက္ျခင္း (မတက္မီအဆင့္) Pre-eclampsia (PET)

ကိုယ္ဝန္ရွိစဥ္ (၁) ေသြးဖိအားတက္ျခင္း၊ High Blood Pressure (၂) ဆီးထဲ၌ (ပ႐ိုတင္း) ပါေနျခင္း Urine Albumin ႏွင့္ (၃) ကိုယ္ေရာင္ျခင္း Oedema လကၡဏာမ်ားရွိျခင္းကို ေခၚသည္။ တခါတရံ ကုိယ္ဝန္ဖ်က္ေပးရသည္အထိ ဆိုးတတ္ သည္။ ေမြးၿပီး ၆ ပါတ္အထိလည္း ျဖစ္တတ္သည္။ သားဦးကုိယ္ဝန္တို႔႔ ၅-၇% ျဖစ္တတ္သည္။ တတိယ ၃ လပိုင္းတြင္ ပိုျဖစ္ တတ္သည္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ မ်ားသည္။ ဗိုက္နာမည္။ ေခါင္းကိုက္မည္။ ဆီးနည္းမည္။ ေခါင္းမူးမည္။ အန္မည္။
ကုသရန္။ ေဆးခန္းကို မွန္မွန္လာျပေစပါ။ Urine Albumin ဆီး၊ BP ေသြးဖိအား စစ္ပါ။ ကေလးေမြးလ်င္ ျပန္ေကာင္း သည္။ ေသြးက်ေဆး ေပးရန္လိုတတ္သည္။ ဆား ေလွ်ာ့စားရန္ေျပာပါ။ Hydralazine 5-20 mg IV may repeat after 20 minutes; 25 mg BD and 50-300 mg in 2-4 doses;

ကိုယ္ဝန္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း၊ (တက္သည့္အဆင့္) Eclampsia or Toxemia
PET ရွိေနရာမွ Fits (Convulsion) တက္သည္အထိ ဆိုးလာသည္ကို ေခၚသည္။ မေမြးမီ-ေမြးစဥ္ႏွင့္ ေမြးၿပီးခ်ိန္မ်ား၌ တက္တတ္သည္။ သတိလစ္မည္။ မ်က္စိအျမင္မေကာင္းျဖစ္သည္။ တက္ပံုတက္နည္းမွာ အစတြင္ ေျခလက္မ်ား တင္းေတာင့္ ဆန္႔မည္။ ထို႔ေနာက္ ေကြးေကာက္ လာမည္။ လွ်ာကို ကိုက္မိတတ္သည္။ အသက္ရွဴႂကြက္သားမ်ား တက္၍ အသက္ရွဴ မမွန္-ရပ္ျဖစ္တတ္သည္။ တခါတက္လ်င္ ၃ဝ စကၠန္႔ၾကာသည္။ ပါးစပ္မွအျမွဳပ္ထြက္မည္။ ေသြးပါႏိုင္သည္။ သတိေမ့သြားမည္။ အသက္ရွဴသံ ျပင္ျပင္းၾကားရမည္။ ႏွလံုးခုန္ရပ္ တတ္သည္။ အတက္ရပ္ ထိုးေဆးေပးရသည္။ Magnesium sulfate IV or Valium IV ေပးရသည္။ သိပ္မဆိုးလ်င္ ၃၆-၃၇ ပါတ္အထိေစာင့္ပါ။ ဆိုလ်င္ ၃၁-၃၄ ပါတ္ အထိေစာင့္ပါ။ အျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးပါ။ လိုအပ္လ်င္ ခြဲေမြးေပးရတတ္သည္။

26. မေမြးမီေသြးဆင္းျခင္း Antepartum haemorrhage (APH)
ဆင္တူ႐ိုးမွားမ်ား၊
• (ရွိဳး) အမ်ားႀကီးဆင္းျခင္း၊ Heavy Show
• သားအိမ္ထဲတြင္ အခ်င္းကြာျခင္း၊ Placental abruption
• အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ျဖစ္ျခင္း၊ Placental Previa
• သားအိမ္ကြဲျခင္း၊ Rupture Uterus သားအိမ္ကြဲပါက ေသြးသည္ ေမြးလမ္းမွ၎ ဝမ္းဗိုက္ထဲသို႔၎ ထြက္မည္။
• ေမြးလမ္း၏ တျခားေနရာမွ ေသြးဆင္းျခင္း၊ သားအိမ္အဝေရာဂါမွ ဆင္းျခင္း၊ ခိုက္မိျခင္း၊ ကင္ဆာျဖစ္ျခင္း၊
• Ectopic Pregnancy ေနရာလြဲ၍ သားအိမ္ျပင္၌ သေႏၶတည္ျခင္း၊

သားအိမ္တြင္း၌ အခ်င္းကြာျခင္း၊ Placental abruption (abruptio placentae)
ကုိယ္ဝန္ ၂ဝ ပါတ္ ေနာက္ပိုင္း မေမြးမီ သားအိမ္ထဲတြင္ အခ်င္းကြာျခင္း။ ၁% ျဖစ္ တတ္၊ ၂ဝ-၄ဝ% ေသေစတတ္သည္။ မိခင္ ေသြးအားနည္းမည္။ ေသြးသြင္းေပးရမည္။ (ေရွာ့ခ္) ရတတ္သည္။ လူႀကီး-ကေလး ဒုကၡေရာက္တတ္သည္။ ျဖစ္လ်င္ ဆက္တိုက္ ဗိုက္နာမည္။ ဗိုက္တင္းမည္။ ေသြးဆင္းမည္။ ေသြးအားနည္းျခင္း လကၡဏာမ်ား ေတြ႔ရ မည္။ LSCS ခြဲေမြးေပးရမည္။ ေသြးသြင္းရန္လိုမည္။
အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ျဖစ္ျခင္း၊ Placenta Previa အခ်င္းအေနအထားမမွန္ျခင္း
ဝ႕၅% ျဖစ္ႏိုင္သည္။ မေမြးမီ ေသြးဆင္းျခင္း APH ၏ အေၾကာင္းရင္း ျဖစ္သည္။ ကုိယ္ဝန္ ၂ဝ ပါတ္မွ မေမြးမီအတြင္း ေသြးဆင္းျခင္းျဖစ္သည္။ ဗိုက္မနာဘဲ ေသြးဆင္းသည္။ အေရးေပၚကိစၥျဖစ္သည္။ ေသြးအားနည္းျခင္း လကၡဏာမ်ား ေတြ႔ ရမည္။ မိခင္ေရာကေလးပါ အႏၲရာယ္ရွိသည္။ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွေမြးမရ။ ေမြးလမ္းေၾကာင္း စမ္းသပ္ျခင္း မလုပ္ရ။ LSCS ခြဲေမြးေပးရမည္။

Placental Praevia အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ျဖစ္ျခင္း ၃ မ်ိဳး
• Type I: အခ်င္းသည္ သားအိမ္အဝထိေသာ္လည္း သားအိမ္ဝအားမဖံုး။
• Type II: အခ်င္းသည္ သားအိမ္ဝအား တဝက္တပ်က္ဖံုးသည္။
• Type III: အခ်င္းသည္ သားအိမ္ဝအား လံုးဝဖံုးသည္။

အခ်င္းသည္ သားအိမ္အဝအနီး၌သာေရာက္သည္။ အခ်င္းသည္ သားအိမ္အဝကို တဝက္တပ်က္ဖံုးသည္။
အခ်င္းသည္ သားအိမ္အဝအား လံုးဝဖံုးသည္။ အခ်င္းသည္ သားအိမ္အဝအား ဖံုးေနရာမွ ကြာလာသည္။

27. Ectopic Pregnancy သားအိမ္ျပင္ပ၌ သေႏၶတည္ျခင္း

ကိုယ္ဝန္သည္ သားအိမ္ျပင္၌လည္း တည္တတ္သည္။ သားအိမ္လည္ပင္းပိုင္း၊ သားအိမ္ႁပြန္ပိုင္း၊ မ်ိဳးဥအိမ္ (အိုဗရီ)၊ ဝမ္းဗိုက္ထဲတို႔႔မွာ သေႏၶတည္ႏိုင္သည္။ သားအိမ္ႁပြန္ထဲ အမ်ားဆံုးျဖစ္တတ္သည္။ လရင့္လာသည္ႏွင့္ ေပါက္ထြက္မည္။

ျဖစ္တတ္သူမ်ား သားအိမ္ႁပြန္ ခြဲစိတ္ထားျခင္း၊ ယခင္ကလည္း ထိုသို႔ျဖစ္ဖူးျခင္း၊ သားအိမ္ထဲ ကိုယ္ဝန္မရွိေစရန္ ပစၥည္း ထည့္ထားျခင္း၊ တင္ပဆံုတြင္း အဂၤါမ်ားေရာင္ျခင္း၊ ကေလးမရသူ။ ေယာက္်ားတေယာက္မကႏွင့္ေနသူ။ သားအိမ္အတြင္း ေရာဂါ။ ကုိယ္ဝန္တားေဆး။ ေဆးလိပ္ေသာက္သူ။ ငယ္ငယ္ႏွင့္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္သူ။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား၊ အေရးေပၚျဖစ္သည္။ ဗိုက္ေအာက္ပိုင္း အတင္းနာျခင္း၊ ေမြးလမ္းမွ ေသြးဆင္းျခင္း၊ (ေရွာ့ခ္) ရတတ္ သည္။ ကိုယ္ဝန္ ၇ ပါတ္၌ ျဖစ္တတ္သည္။

ကုသရန္။ အနာသက္သာေဆးေပးရမည္။ အေရးေပၚ ခြဲစိတ္ေပးရသည္။ Drips, Blood သြင္းေပးရန္လိုမည္။

No comments:

Post a Comment